Του Βασίλη
Κλέφτικο
Φύλλο εργασίας
1.Η λέξη αντάρτης έχει αρνητική η θετική σημασία;
2.Από ποιο ρήμα πιστεύετε ότι παράγεται η λέξη αντάρτης; Α) αίρω : σηκώνω Β) αιρώ: προτιμώ γ) αραρίσκω: συνδέω δ) αρέσκω : μου είναι αρκετό
3.Στα αγγλικά η λέξη για το αντάρτης είναι rebel. Από αυτή στα ελληνικά φτιάχτηκε η λέξη ρέμπελος, που στην αρχή σήμαινε τον επαναστάτη. Έχει όμως και μια άλλη σημασία. Ποια; Συνδέεται με τη ζωή των κλεφτών και ανταρτών;
Κείμενο
4.Ποιοι είναι οι ήρωες; ( ποιοι δρουν ή μιλούν στο κείμενο;)
5.Το τραγούδι στηρίζεται στη διήγηση ή στο διάλογο;
6.Σε ποιο στίχο έχουμε διήγηση ;
7.Ποιο είναι το δίλημμα του Βασίλη;
8.Τι σημαίνει η λέξη φρόνιμα στο τραγούδι μας;
9.Ο Βασίλης παίρνει αμέσως την απόφασή του; Την υλοποιεί γρήγορα;
10.Ποια απόφαση παίρνει; Πως την αξιολογείται;
Άρνηση
Θέση
11.Ποια είναι η ζωή των κλεφτών όπως φαίνεται από το κείμενο;
12.Μετρήστε τις συλλαβές κάθε στίχου. Αριθμός συλλαβών:
Μέτρο:
13.Μπορούμε να χωρίσουμε όλους τους στίχους σε δύο μέρη; Σε ποια συλλαβή κόβονται;
14.Προσέξτε τους στίχους 6 7 9 10 . τι παρατηρείτε;
15.Συνεχίζεται ποτέ η πρόταση του ενός στίχου στο δεύτερο;
16.Ποια πιστεύετε ότι θα είναι το περιεχόμενο των κλέφτικων τραγουδιών; Ποιες αξίες θα προβάλλονται σε αυτό το είδος των τραγουδιών;
17.Βρείτε και άλλα κλέφτικα τραγούδια που παρουσιάζουν τη ζωή των κλεφτών.
18.Αν μπορείτε βρείτε ανάλογα ακριτικά και αντάρτικα τραγούδια.
Sunday, June 10, 2007
πίνοντας ήλιο κορινθιακό , Οδ. Ελύητς (β' γυμνασίου)
άνθρωπος και φύση* πόλη- ύπαιθρος
Πίνοντας ήλιο κορινθιακό
Στόχοι
ενότητας
Να συζητήσουμε πάνω στη σχέση που μπορεί να έχει ο άνθρωπος με το φυσικό περιβάλλον, τι είναι αυτό που την κάνει αρμονική, πώς συνδέεται με τον πολιτισμό μας
του ποιήματοςνα διακρίνουμε τη σχέση του ποιητή με τη φύση
να δούμε πώς η τεχνοτροπία του ποιήματος βοηθά στο να καταλάβουμε τη σχέση αυτή
να οραματιστούμε μαζί με τον Ελύτη έναν νέο κόσμο
χωρίζουμε τα παιδιά σε ομάδες των 4-5 ατόμων και τους δίνουμε το επισυναπτόμενο φύλλο εργασίας (μετά την πορεία διδασκαλίας). Οι ομάδες αυτές θα παραμείνουν όπως έχουν για όλη την ενότητα. Επειδή όμως υπάρχει περίπτωση να ακουστούν διαφορετικές απόψεις όσον αφορά τα ζητήματα πόλη- ύπαιθρος , περιβάλλον- οικονομική ανάπτυξη, μπορούμε να ζητήσουμε από τα παιδιά κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας (τη δεύτερη ή την τρίτη ώρα που θα χρειαστούμε για την ενότητα να φτιάξουν τις δικές τους ομάδες ανάλογα με τις θέσεις που παίρνουν σε κάθε ζήτημα.
Στον πίνακα εμείς και στο πρόχειρό τους οι μαθητές θα σημειώνουμε τα πορίσματά μας από τις δραστηριότητες του φύλλου εργασίας
Πορεία διδασκαλίας με βάση ένα φύλλο εργασίας
Οδυσσέας Ελύτης
Πίνοντας ήλιο Κορινθιακό
Α. Βάλτε ένα αντικείμενο στα παρακάτω ρήματα.αφού διαβάσετε το ποίημα γράψτε τα αντικείμενα που χρησιμοποιεί ο ελύτης. στη συνέχεια βάλτε στα ρήματα ένα δικό σας "νέο" αντικείμενο
πίνω
διαβάζω
δρασκελίζω
σκίζω
Πορίσματα.Ο Ελύτης καταφέρνει να δώσει νέα σημασία στις λέξεις που χρησιμοποιεί. Η ποίηση έχει αυτήν τη μαγική ικανότητα. Οι υπερπραγματικοί συνδυασμοί που κάνει (διαβάζω μάρμαρα, πίνω ήλιο) έχουν ως στόχο να νιώσουμε πιο «πραγματικά», πιο αληθινά τις ενέργειες και τα συναισθήματά του. Αυτό το πετυχαίνει χρησιμοποιώντας όλες του τις αισθήσεις για να μεταφέρει την «εικόνα» των πραγμάτων που περιγράφει και παίρνοντας ο ίδιος την υπόστασή τους.
Β. τα εκφραστικά μέσα που έχει ο Ελύτης για να ξαναγεννήσει τις λέξεις είναι
μεταφορές
προσωποποιήσεις
μετωνυμίες
Σύνδεση αντιθέσεων
βρείτε από το ποίημα παραδέιγματα
Σ’ αυτό το σημείο μπορούμε να αναλύσουμε λίγο τα συγκεκριμένα εκφραστικά μέσα. Καλό θα ήταν να έχουμε πει στα παιδιά να κρατήσουν τις τελευταίες 3 σελίδες του τετραδίου τους για τέτοιου είδους σημειώσεις π.χ. τα σχήματα λόγου ή ακόμα αφηγηματικές τεχνικές , έτσι ώστε κάθε φορά που θα συναντάμε κάτι καινούριο να συμπληρώνουν τις σημειώσεις τους και έτσι στο τέλος να έχουμε συγκεντρωμένα όλα τα στοιχεία που εντοπίσαμε στις ενότητές μας.
Γ. Στόχος του Ελύτη με το ξαναγέννημα των λέξεων να αντικρίσουμε έναν νέο κόσμο. Σε ποιον στίχο αναφέρεται στον νέο κόσμο;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Δ. Πώς θα είναι ο νέος κόσμος;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Πληροφορίες
Ο Υπερρεαλισμός
Ο Υπερρεαλισμός υπήρξε μεγάλο πρωτοποριακό κίνημα που δεν περιορίστηκε μόνο στη λογοτεχνία αλλά αναπτύχθηκε και στις άλλες τέχνες. Εμφανίστηκε το 1924 στη Γαλλία με αρχηγό τον Αντρέ Μπρετόν. Οι Υπερρεαλιστές επηρεάζονται από την ψυχανάλυση και χρησιμοποιούν τα διδάγματα του συμβολισμού. Πιστεύουν ότι ο άνθρωπος πρέπει να ξεφύγει από την καθημερινή πραγματικότητα χρησιμοποιώντας τη φαντασία , τη τύχη, το όνειρο και το ασυνείδητο. Στη λογοτεχνία οι υπερρεαλιστές καλλιέργησαν κυρίως την ποίηση με απόλυτη ελευθερία στο λεξιλόγιο και στη στιχουργική. Στην Ελλάδα ο υπερρεαλισμός υιοθετήθηκε από σημαντικούς ποιητές όπως ο Εμπειρίκος, ο Εγγονόπουλος, ο Γκάτσος και ο Ελύτης στις πρώτες του συλλογές.
ο μόνος τρόπος για να φτιάξεις έναν καινούριο κόσμο και να ξεφύγεις από την πραγματικότητα , να δεις τα πράγματα από την αρχή είναι να διαγράψεις όλες τις γνώσεις και όλες τις προκαταλήψεις που μας έχει φορτώσει ο τωρινός κόσμος και πρώτα απ’ όλα και κυρίως πάνω απ’ όλα τις δεσμεύσεις της ηθικής
« α τι ωραία που θα είναι, όλα να τα βλέπεις και όλα να τα απολαμβάνεις από εκεί επάνω, χωρίς καημούς, χωρίς δεσμά»
γι’ αυτό και το αερόστατο γίνεται σύμβολο «πετάγματος»
η παρομοίωση , η μεταφορά γίνονται στον υπερρεαλισμό ένα γλωσσικό ανάλογο του συνειρμού, της σύνδεσης διαφορετικών καταστάσεων , της συσχέτισης διαφορετικών εικόνων, την μετατόπιση από τη μια εμπειρία στην άλλη. Η παρομοίωση δουλεύει όπως η μνήμη , ή καλύτερα, το υποσυνείδητο, που συνδέει εμπειρίες και σκέψεις με προηγούμενα επεισόδια που έχουν απωθηθεί στο πίσω μέρος του μυαλού μας.
Ε. Το ποίημα μας είναι από τα «υπερρεαλιστικά» του Ελύτη;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………...................................................................................................................................................................
Στ. αν ο νέος κόσμος θα είναι φτιαγμένος στα μέτρα της καρδιάς, ο παλιός σε ποια μέτρα θα είχε φτιαχτεί;
……………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………….
Ζ. βασικό χαρακτηριστικό και αφετηρία του καινούριου κόσμου θα είναι και μια διαφορετική σχέση του ανθρώπου με τη φύση.
Αν η λογική μας οδήγησε στην εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος, η καρδιά και το όνειρο θα μας οδηγήσουν……..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Η. αναζητήστε τους στίχους που δείχνουν την σωματική(βιωματική) σχέση του ποιητή με το περιβάλλον
……………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Ο Ελύτης αναζητά μια καινούρια σχέση με τη φύση. Δε βιώνει το φυσικό κόσμο με τρόπο διανοητικό. Δε σκέφτεται σαν επιστήμονας. Ούτε βέβαια αντιλαμβάνεται χρηστικά το φυσικό περιβάλλον( αποτέλεσμα της στυγνής λογικής εκμετάλλευσης)
Δεν είναι όμως ούτε ένας εξωτερικός παρατηρητής αλλά έχει μια επικοινωνία σωματική με το περιβάλλον που γι’ αυτόν είναι μια ζωντανή θαυμαστή πραγματικότητα. Το ζει , το αισθάνεται και το απολαμβάνει. Είναι ο ίδιος ένα κομμάτι του και μέσω αυτής της επαφής γίνεται ένας ολοκληρωμένος και αρμονικός άνθρωπος. (Αυτή η ζωντανή φύση μας γυρίζει πίσω στον πρωτογονισμό, ή ακόμα και στους πρωτόπλαστους. Ο ποιητής είναι ένας νέος άνθρωπος που γνωρίζει πρώτη φορά τον κόσμο και μένει έκθαμβος από την ομορφιά του.
ΣύνθεσηΗ σύνθεση μπορεί να γίνει με τα παρακάτω παράλληλα χωρία από τον Ελύτη για να ξαναθυμηθούμε τα βασικά σημεία του μαθήματος.
Ευθεία μπροστά και τραγουδώντας μόνον
Άτεγκτοι και στην έξοδο προσηλωμένοι
Θα φέρουμε την Ευριδίκη πάλι
Στο φως, στο φως, στο φως
Από την άλλη μερια του Κεραυνού το καμένο χέρι που θα
Ξαναβλαστήσει. Να ισιώσει τις πτυχές του κόσμου.
Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριών χρονώ
Βατές όλες οι θάλασσες με τα λουλούδια
Να περπατάς ξυπόλυτος λίγη χαρά να δώσεις στην τσουκνίδα
ΕρώτησηΜήπως μπορείτε να ανακαλύψετε τι καινούριο φέρνει στην τεχνική του ποιήματος ο Ελύτης
Όσον αφορά τον στίχο, την ομοιοκαταληξία, τις στροφές, το μέτρο
Ως σύγκριση ας χρησιμοποιήσετε το ποίημα «Καλιπάτειρα» του Λορέντζου Μαβίλη από το σχολικό σας βιβλίο σελ.
Πίνοντας ήλιο κορινθιακό
Οδυσσέας Ελύτης
Φύλλο εργασίας
Α. Βάλτε ένα αντικείμενο στα παρακάτω ρήματα.αφού διαβάσετε το ποίημα γράψτε τα αντικείμενα που χρησιμοποιεί ο ελύτης. στη συνέχεια βάλτε στα ρήματα ένα δικό σας "νέο" αντικείμενο
πίνω
διαβάζω
δρασκελίζω
σκίζω
Β. τα εκφραστικά μέσα που έχει ο Ελύτης για να ξαναγεννήσει τις λέξεις είναι
μεταφορές
προσωποποιήσεις
μετωνυμίες
Σύνδεση αντιθέσεων
Γ. Στόχος του Ελύτη με το ξαναγέννημα των λέξεων να αντικρίσουμε έναν νέο κόσμο. Σε ποιον στίχο αναφέρεται στον νέο κόσμο;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Δ. Πώς θα είναι ο νέος κόσμος;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Ε. Το ποίημα μας είναι από τα «υπερρεαλιστικά» του Ελύτη;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………...................................................................................................................................................................
Στ. αν ο νέος κόσμος θα είναι φτιαγμένος στα μέτρα της καρδιάς, ο παλιός σε ποια μέτρα θα είχε φτιαχτεί;
……………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………….
Ζ. βασικό χαρακτηριστικό και αφετηρία του καινούριου κόσμου θα είναι και μια διαφορετική σχέση του ανθρώπου με τη φύση.
Αν η λογική μας οδήγησε στην εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος, η καρδιά και το όνειρο θα μας οδηγήσουν……..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Η. αναζητήστε τους στίχους που δείχνουν την σωματική(βιωματική) σχέση του ποιητή με το περιβάλλον
……………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
παράλληλα χωρία
Ευθεία μπροστά και τραγουδώντας μόνον
Άτεγκτοι και στην έξοδο προσηλωμένοι
Θα φέρουμε την Ευριδίκη πάλι
Στο φως, στο φως, στο φως
Από την άλλη μεριά του Κεραυνού το καμένο χέρι που θα
ξαναβλαστήσει. Να ισιώσει τις πτυχές του κόσμου.
Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριών χρονώ
Βατές όλες οι θάλασσες με τα λουλούδια
Να περπατάς ξυπόλυτος λίγη χαρά να δώσεις στην τσουκνίδα
Πίνοντας ήλιο κορινθιακό
Στόχοι
ενότητας
Να συζητήσουμε πάνω στη σχέση που μπορεί να έχει ο άνθρωπος με το φυσικό περιβάλλον, τι είναι αυτό που την κάνει αρμονική, πώς συνδέεται με τον πολιτισμό μας
του ποιήματοςνα διακρίνουμε τη σχέση του ποιητή με τη φύση
να δούμε πώς η τεχνοτροπία του ποιήματος βοηθά στο να καταλάβουμε τη σχέση αυτή
να οραματιστούμε μαζί με τον Ελύτη έναν νέο κόσμο
χωρίζουμε τα παιδιά σε ομάδες των 4-5 ατόμων και τους δίνουμε το επισυναπτόμενο φύλλο εργασίας (μετά την πορεία διδασκαλίας). Οι ομάδες αυτές θα παραμείνουν όπως έχουν για όλη την ενότητα. Επειδή όμως υπάρχει περίπτωση να ακουστούν διαφορετικές απόψεις όσον αφορά τα ζητήματα πόλη- ύπαιθρος , περιβάλλον- οικονομική ανάπτυξη, μπορούμε να ζητήσουμε από τα παιδιά κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας (τη δεύτερη ή την τρίτη ώρα που θα χρειαστούμε για την ενότητα να φτιάξουν τις δικές τους ομάδες ανάλογα με τις θέσεις που παίρνουν σε κάθε ζήτημα.
Στον πίνακα εμείς και στο πρόχειρό τους οι μαθητές θα σημειώνουμε τα πορίσματά μας από τις δραστηριότητες του φύλλου εργασίας
Πορεία διδασκαλίας με βάση ένα φύλλο εργασίας
Οδυσσέας Ελύτης
Πίνοντας ήλιο Κορινθιακό
Α. Βάλτε ένα αντικείμενο στα παρακάτω ρήματα.αφού διαβάσετε το ποίημα γράψτε τα αντικείμενα που χρησιμοποιεί ο ελύτης. στη συνέχεια βάλτε στα ρήματα ένα δικό σας "νέο" αντικείμενο
πίνω
διαβάζω
δρασκελίζω
σκίζω
Πορίσματα.Ο Ελύτης καταφέρνει να δώσει νέα σημασία στις λέξεις που χρησιμοποιεί. Η ποίηση έχει αυτήν τη μαγική ικανότητα. Οι υπερπραγματικοί συνδυασμοί που κάνει (διαβάζω μάρμαρα, πίνω ήλιο) έχουν ως στόχο να νιώσουμε πιο «πραγματικά», πιο αληθινά τις ενέργειες και τα συναισθήματά του. Αυτό το πετυχαίνει χρησιμοποιώντας όλες του τις αισθήσεις για να μεταφέρει την «εικόνα» των πραγμάτων που περιγράφει και παίρνοντας ο ίδιος την υπόστασή τους.
Β. τα εκφραστικά μέσα που έχει ο Ελύτης για να ξαναγεννήσει τις λέξεις είναι
μεταφορές
προσωποποιήσεις
μετωνυμίες
Σύνδεση αντιθέσεων
βρείτε από το ποίημα παραδέιγματα
Σ’ αυτό το σημείο μπορούμε να αναλύσουμε λίγο τα συγκεκριμένα εκφραστικά μέσα. Καλό θα ήταν να έχουμε πει στα παιδιά να κρατήσουν τις τελευταίες 3 σελίδες του τετραδίου τους για τέτοιου είδους σημειώσεις π.χ. τα σχήματα λόγου ή ακόμα αφηγηματικές τεχνικές , έτσι ώστε κάθε φορά που θα συναντάμε κάτι καινούριο να συμπληρώνουν τις σημειώσεις τους και έτσι στο τέλος να έχουμε συγκεντρωμένα όλα τα στοιχεία που εντοπίσαμε στις ενότητές μας.
Γ. Στόχος του Ελύτη με το ξαναγέννημα των λέξεων να αντικρίσουμε έναν νέο κόσμο. Σε ποιον στίχο αναφέρεται στον νέο κόσμο;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Δ. Πώς θα είναι ο νέος κόσμος;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Πληροφορίες
Ο Υπερρεαλισμός
Ο Υπερρεαλισμός υπήρξε μεγάλο πρωτοποριακό κίνημα που δεν περιορίστηκε μόνο στη λογοτεχνία αλλά αναπτύχθηκε και στις άλλες τέχνες. Εμφανίστηκε το 1924 στη Γαλλία με αρχηγό τον Αντρέ Μπρετόν. Οι Υπερρεαλιστές επηρεάζονται από την ψυχανάλυση και χρησιμοποιούν τα διδάγματα του συμβολισμού. Πιστεύουν ότι ο άνθρωπος πρέπει να ξεφύγει από την καθημερινή πραγματικότητα χρησιμοποιώντας τη φαντασία , τη τύχη, το όνειρο και το ασυνείδητο. Στη λογοτεχνία οι υπερρεαλιστές καλλιέργησαν κυρίως την ποίηση με απόλυτη ελευθερία στο λεξιλόγιο και στη στιχουργική. Στην Ελλάδα ο υπερρεαλισμός υιοθετήθηκε από σημαντικούς ποιητές όπως ο Εμπειρίκος, ο Εγγονόπουλος, ο Γκάτσος και ο Ελύτης στις πρώτες του συλλογές.
ο μόνος τρόπος για να φτιάξεις έναν καινούριο κόσμο και να ξεφύγεις από την πραγματικότητα , να δεις τα πράγματα από την αρχή είναι να διαγράψεις όλες τις γνώσεις και όλες τις προκαταλήψεις που μας έχει φορτώσει ο τωρινός κόσμος και πρώτα απ’ όλα και κυρίως πάνω απ’ όλα τις δεσμεύσεις της ηθικής
« α τι ωραία που θα είναι, όλα να τα βλέπεις και όλα να τα απολαμβάνεις από εκεί επάνω, χωρίς καημούς, χωρίς δεσμά»
γι’ αυτό και το αερόστατο γίνεται σύμβολο «πετάγματος»
η παρομοίωση , η μεταφορά γίνονται στον υπερρεαλισμό ένα γλωσσικό ανάλογο του συνειρμού, της σύνδεσης διαφορετικών καταστάσεων , της συσχέτισης διαφορετικών εικόνων, την μετατόπιση από τη μια εμπειρία στην άλλη. Η παρομοίωση δουλεύει όπως η μνήμη , ή καλύτερα, το υποσυνείδητο, που συνδέει εμπειρίες και σκέψεις με προηγούμενα επεισόδια που έχουν απωθηθεί στο πίσω μέρος του μυαλού μας.
Ε. Το ποίημα μας είναι από τα «υπερρεαλιστικά» του Ελύτη;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………...................................................................................................................................................................
Στ. αν ο νέος κόσμος θα είναι φτιαγμένος στα μέτρα της καρδιάς, ο παλιός σε ποια μέτρα θα είχε φτιαχτεί;
……………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………….
Ζ. βασικό χαρακτηριστικό και αφετηρία του καινούριου κόσμου θα είναι και μια διαφορετική σχέση του ανθρώπου με τη φύση.
Αν η λογική μας οδήγησε στην εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος, η καρδιά και το όνειρο θα μας οδηγήσουν……..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Η. αναζητήστε τους στίχους που δείχνουν την σωματική(βιωματική) σχέση του ποιητή με το περιβάλλον
……………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Ο Ελύτης αναζητά μια καινούρια σχέση με τη φύση. Δε βιώνει το φυσικό κόσμο με τρόπο διανοητικό. Δε σκέφτεται σαν επιστήμονας. Ούτε βέβαια αντιλαμβάνεται χρηστικά το φυσικό περιβάλλον( αποτέλεσμα της στυγνής λογικής εκμετάλλευσης)
Δεν είναι όμως ούτε ένας εξωτερικός παρατηρητής αλλά έχει μια επικοινωνία σωματική με το περιβάλλον που γι’ αυτόν είναι μια ζωντανή θαυμαστή πραγματικότητα. Το ζει , το αισθάνεται και το απολαμβάνει. Είναι ο ίδιος ένα κομμάτι του και μέσω αυτής της επαφής γίνεται ένας ολοκληρωμένος και αρμονικός άνθρωπος. (Αυτή η ζωντανή φύση μας γυρίζει πίσω στον πρωτογονισμό, ή ακόμα και στους πρωτόπλαστους. Ο ποιητής είναι ένας νέος άνθρωπος που γνωρίζει πρώτη φορά τον κόσμο και μένει έκθαμβος από την ομορφιά του.
ΣύνθεσηΗ σύνθεση μπορεί να γίνει με τα παρακάτω παράλληλα χωρία από τον Ελύτη για να ξαναθυμηθούμε τα βασικά σημεία του μαθήματος.
Ευθεία μπροστά και τραγουδώντας μόνον
Άτεγκτοι και στην έξοδο προσηλωμένοι
Θα φέρουμε την Ευριδίκη πάλι
Στο φως, στο φως, στο φως
Από την άλλη μερια του Κεραυνού το καμένο χέρι που θα
Ξαναβλαστήσει. Να ισιώσει τις πτυχές του κόσμου.
Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριών χρονώ
Βατές όλες οι θάλασσες με τα λουλούδια
Να περπατάς ξυπόλυτος λίγη χαρά να δώσεις στην τσουκνίδα
ΕρώτησηΜήπως μπορείτε να ανακαλύψετε τι καινούριο φέρνει στην τεχνική του ποιήματος ο Ελύτης
Όσον αφορά τον στίχο, την ομοιοκαταληξία, τις στροφές, το μέτρο
Ως σύγκριση ας χρησιμοποιήσετε το ποίημα «Καλιπάτειρα» του Λορέντζου Μαβίλη από το σχολικό σας βιβλίο σελ.
Πίνοντας ήλιο κορινθιακό
Οδυσσέας Ελύτης
Φύλλο εργασίας
Α. Βάλτε ένα αντικείμενο στα παρακάτω ρήματα.αφού διαβάσετε το ποίημα γράψτε τα αντικείμενα που χρησιμοποιεί ο ελύτης. στη συνέχεια βάλτε στα ρήματα ένα δικό σας "νέο" αντικείμενο
πίνω
διαβάζω
δρασκελίζω
σκίζω
Β. τα εκφραστικά μέσα που έχει ο Ελύτης για να ξαναγεννήσει τις λέξεις είναι
μεταφορές
προσωποποιήσεις
μετωνυμίες
Σύνδεση αντιθέσεων
Γ. Στόχος του Ελύτη με το ξαναγέννημα των λέξεων να αντικρίσουμε έναν νέο κόσμο. Σε ποιον στίχο αναφέρεται στον νέο κόσμο;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Δ. Πώς θα είναι ο νέος κόσμος;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Ε. Το ποίημα μας είναι από τα «υπερρεαλιστικά» του Ελύτη;
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………...................................................................................................................................................................
Στ. αν ο νέος κόσμος θα είναι φτιαγμένος στα μέτρα της καρδιάς, ο παλιός σε ποια μέτρα θα είχε φτιαχτεί;
……………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………….
Ζ. βασικό χαρακτηριστικό και αφετηρία του καινούριου κόσμου θα είναι και μια διαφορετική σχέση του ανθρώπου με τη φύση.
Αν η λογική μας οδήγησε στην εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος, η καρδιά και το όνειρο θα μας οδηγήσουν……..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Η. αναζητήστε τους στίχους που δείχνουν την σωματική(βιωματική) σχέση του ποιητή με το περιβάλλον
……………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
παράλληλα χωρία
Ευθεία μπροστά και τραγουδώντας μόνον
Άτεγκτοι και στην έξοδο προσηλωμένοι
Θα φέρουμε την Ευριδίκη πάλι
Στο φως, στο φως, στο φως
Από την άλλη μεριά του Κεραυνού το καμένο χέρι που θα
ξαναβλαστήσει. Να ισιώσει τις πτυχές του κόσμου.
Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριών χρονώ
Βατές όλες οι θάλασσες με τα λουλούδια
Να περπατάς ξυπόλυτος λίγη χαρά να δώσεις στην τσουκνίδα
ο λύκος ,Έρμαν Έσσε (β' γυμνασίου)
Ο λύκος
Έρμαν Έσσε
Σχέδιο μαθήματοςΗ διδασκαλία μας θα στηριχτεί στην τμηματική ανάγνωση του κειμένου έτσι ώστε να επιδιώξουμε την ενεργή συμμετοχή των παιδιών προσπαθώντας να παρακολουθήσουν την εξέλιξη, να προβλέψουν και να επιβεβαιώσουν τις εικασίες τους
ΣτόχοιΝα εντοπίσουν τις επιλογές που κάνει ο συγγραφέας φτιάχνοντας την ιστορία του
Να εντοπίσουν ορισμένες τεχνικές όπως είναι η προοικονομία, η προσήμανση, η κλιμάκωση, η αντίθεση
Να ξεχωρίσουν την αφήγηση από την περιγραφή
Να εξηγήσουν τη συμπεριφορά του ανθρώπου μπροστά στο σκοτωμένο λύκο
Να συζητήσουν πάνω στο θέμα «ο σεβασμός των νεκρών μια μορφή πολιτισμού»
Αφόρμηση
Αν θα παρομοιάζαμε έναν άνθρωπο με λύκο , ποια χαρακτηριστικά του θα μας οδηγούσαν στο συγκεκριμένο ζώο;
1η ενότητα :1η παράγραφος: ο παγετός? ποιοι υφίστανται τις συνέπειες του παγετού;
(βουνά , αέρας, φεγγάρι, άνθρωποι)
?ποια ρήματα χρησιμοποιεί για τα βουνά και το φεγγάρι;
(γνωρίζουν , σκαρφαλώνει)
► προσωποποίηση : λειτουργία > ζωντάνια, παραστατικότητα
η προσωποποίηση δεν μας προκαλεί έκπληξη(τα βουνά δεν μιλάνε όπως στο δημοτικό τραγούδι) αλλά αναφερόμαστε σ’ αυτά με ρήματα που θα ταίριαζαν σε άνθρωπο> ισοδύναμοι φύση και άνθρωπος
? πότε αφηγείται και πότε περιγράφει;
Τα παιδιά δε θα ξέρουν τη διάκριση.. τους τονίζουμε ότι αφήγηση σημαίνει εξιστόρηση ενός γεγονότος ενώ περιγραφή απεικόνιση ενός πράγματος, ανθρώπου, ζώου κτλ. Η αφήγηση στηρίζεται στο ρήμα, η περιγραφή στο επίθετο
Ένα κείμενο όπως ένα μυθιστόρημα διήγημα κτλ αποτελείται από την ένωση περιγραφής και αφήγησης.
? που έχουμε περιγραφή και που αφήγηση στην πρώτη παράγραφο
?τι μας χρειάζεται η περιγραφή
(μας δίνει την ατμόσφαιρα , το πλαίσιο, μας προετοιμάζει για επόμενες σκηνές)
2η ενότητα: 2η + 3η παράγραφος : η αγέλη των ζώων
? ζητάμε από τα παιδιά να βρουν τις αντιθέσεις
(άλλα ζώα – λύκοι
μέρα – νύχτα)
? και στη συνέχεια τις εικόνες (εντοπίζουμε τις ακουστικές εικόνες του κειμένου που έχουν να κάνουν με το χαρακτηριστικό ήχο των λύκων)
? ποια πορεία ακολουθεί η ιστορία μας
(άψυχα- ζώα – αγέλη λύκων)
►κλιμάκωση: ο συγγραφέας ακολουθεί μια τέτοια πορεία για να επικεντρωθεί τελικά στον ήρωά του.
3η ενότητα: 4η + 5η παράγραφος: ένα μικρό τμήμα απομακρύνεται
? συνεχίζουμε την κλιμάκωση
(αγέλη λύκων – ένα τμήμα – τρεις λύκοι – ένας λύκος)
► αποτέλεσμα κλιμάκωσης: κλιμακώνει το ενδιαφέρον των αναγνωστών
κλιμακώνει την αγωνία
προοικονομεί το τέλος
? ο λύκος θα επιζήσει;
Ζητάμε από τα παιδιά να δικαιολογήσουν τις απαντήσεις τους με βάση το κείμενο
Μπορούμε να έχουμε επιχειρήματα και για τις δύο απαντήσεις.
Τους μιλάμε για τις δύο τεχνικές που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας για να μας προϊδεάσει για τα επόμενα.
Προοικονομία: τεχνική με την οποία ο συγγραφέας προετοιμάζει τις επόμενες σκηνές
Προσήμανση: τεχνική με την οποία ο συγγραφέας μας αφήνει να καταλάβουμε τι θα συμβεί στο τέλος
? διαβάζουμε το τελευταίο κομμάτι της τέταρτης παραγράφου χωρίς να διαβάζουμε τη λέξη λύκος. Θα μπορούσε αυτό το απόσπασμα να αναφέρεται σε έναν άνθρωπο;
► στόχος του συγγραφέα να παρουσιάσει το λύκο σαν έναν δραπέτη πεινασμένο που κλέβει για να επιβιώσει.
4η ενότητα: 6η + 7η παράγραφος: η καταδίωξη? τελικά θα πεθάνει;
Όσο προχωράμε τόσο γίνεται πιο σίγουρο το τέλος
Στόχος δεν είναι η έκπληξη αλλά η ένταση της αγωνίας
? συγκρίνουμε τις παραγράφους της καταδίωξης με την 1η παράγραφο
που έχουμε μεγαλύτερες προτάσεις;
(καταδίωξη: μικρές προτάσεις, κοφτός λόγος, αγωνία, ένταση
► μορφή και περιεχόμενο πηγαίνουν μαζί
? το φεγγάρι αλλάζει χρώμα. Γιατί;
5η ενότητα: 8η + 9η παράγραφος : ο θάνατος του λύκου
? ποια στάση κρατούν οι άνθρωποι;
Πόσο δικαιολογημένη είναι;
Ποια στάση κρατά ο συγγραφέας; Δηλώνεται;
► δε χρειάζεται η σαφής δήλωση για να το καταλάβουμε. Ο τρόπος που αντιμετωπίζει το λύκο σε όλο το αφήγημα, οι περιγραφές του, τα επίθετα που χρησιμοποιεί, το τέλος που δείχνει την αδιαφορία των κατοίκων , μας αφήνουν να καταλάβουμε την στάση του Έσσε.
ΣύνθεσηΠοια συναισθήματα μας άφησε η ιστορία του λύκου;
Πώς ο συγγραφέας προσπάθησε να μας καθοδηγήσει;
ΕρωτήσειςΠοιες φράσεις προσημαίνουν το θάνατο του λύκου;
Βρείτε στη 5η παράγραφο τις περιγραφές και τη λειτουργία τους
Γιατί ο σεβασμός των νεκρών αποτελεί στοιχείο πολιτισμού;
Έρμαν Έσσε
Σχέδιο μαθήματοςΗ διδασκαλία μας θα στηριχτεί στην τμηματική ανάγνωση του κειμένου έτσι ώστε να επιδιώξουμε την ενεργή συμμετοχή των παιδιών προσπαθώντας να παρακολουθήσουν την εξέλιξη, να προβλέψουν και να επιβεβαιώσουν τις εικασίες τους
ΣτόχοιΝα εντοπίσουν τις επιλογές που κάνει ο συγγραφέας φτιάχνοντας την ιστορία του
Να εντοπίσουν ορισμένες τεχνικές όπως είναι η προοικονομία, η προσήμανση, η κλιμάκωση, η αντίθεση
Να ξεχωρίσουν την αφήγηση από την περιγραφή
Να εξηγήσουν τη συμπεριφορά του ανθρώπου μπροστά στο σκοτωμένο λύκο
Να συζητήσουν πάνω στο θέμα «ο σεβασμός των νεκρών μια μορφή πολιτισμού»
Αφόρμηση
Αν θα παρομοιάζαμε έναν άνθρωπο με λύκο , ποια χαρακτηριστικά του θα μας οδηγούσαν στο συγκεκριμένο ζώο;
1η ενότητα :1η παράγραφος: ο παγετός? ποιοι υφίστανται τις συνέπειες του παγετού;
(βουνά , αέρας, φεγγάρι, άνθρωποι)
?ποια ρήματα χρησιμοποιεί για τα βουνά και το φεγγάρι;
(γνωρίζουν , σκαρφαλώνει)
► προσωποποίηση : λειτουργία > ζωντάνια, παραστατικότητα
η προσωποποίηση δεν μας προκαλεί έκπληξη(τα βουνά δεν μιλάνε όπως στο δημοτικό τραγούδι) αλλά αναφερόμαστε σ’ αυτά με ρήματα που θα ταίριαζαν σε άνθρωπο> ισοδύναμοι φύση και άνθρωπος
? πότε αφηγείται και πότε περιγράφει;
Τα παιδιά δε θα ξέρουν τη διάκριση.. τους τονίζουμε ότι αφήγηση σημαίνει εξιστόρηση ενός γεγονότος ενώ περιγραφή απεικόνιση ενός πράγματος, ανθρώπου, ζώου κτλ. Η αφήγηση στηρίζεται στο ρήμα, η περιγραφή στο επίθετο
Ένα κείμενο όπως ένα μυθιστόρημα διήγημα κτλ αποτελείται από την ένωση περιγραφής και αφήγησης.
? που έχουμε περιγραφή και που αφήγηση στην πρώτη παράγραφο
?τι μας χρειάζεται η περιγραφή
(μας δίνει την ατμόσφαιρα , το πλαίσιο, μας προετοιμάζει για επόμενες σκηνές)
2η ενότητα: 2η + 3η παράγραφος : η αγέλη των ζώων
? ζητάμε από τα παιδιά να βρουν τις αντιθέσεις
(άλλα ζώα – λύκοι
μέρα – νύχτα)
? και στη συνέχεια τις εικόνες (εντοπίζουμε τις ακουστικές εικόνες του κειμένου που έχουν να κάνουν με το χαρακτηριστικό ήχο των λύκων)
? ποια πορεία ακολουθεί η ιστορία μας
(άψυχα- ζώα – αγέλη λύκων)
►κλιμάκωση: ο συγγραφέας ακολουθεί μια τέτοια πορεία για να επικεντρωθεί τελικά στον ήρωά του.
3η ενότητα: 4η + 5η παράγραφος: ένα μικρό τμήμα απομακρύνεται
? συνεχίζουμε την κλιμάκωση
(αγέλη λύκων – ένα τμήμα – τρεις λύκοι – ένας λύκος)
► αποτέλεσμα κλιμάκωσης: κλιμακώνει το ενδιαφέρον των αναγνωστών
κλιμακώνει την αγωνία
προοικονομεί το τέλος
? ο λύκος θα επιζήσει;
Ζητάμε από τα παιδιά να δικαιολογήσουν τις απαντήσεις τους με βάση το κείμενο
Μπορούμε να έχουμε επιχειρήματα και για τις δύο απαντήσεις.
Τους μιλάμε για τις δύο τεχνικές που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας για να μας προϊδεάσει για τα επόμενα.
Προοικονομία: τεχνική με την οποία ο συγγραφέας προετοιμάζει τις επόμενες σκηνές
Προσήμανση: τεχνική με την οποία ο συγγραφέας μας αφήνει να καταλάβουμε τι θα συμβεί στο τέλος
? διαβάζουμε το τελευταίο κομμάτι της τέταρτης παραγράφου χωρίς να διαβάζουμε τη λέξη λύκος. Θα μπορούσε αυτό το απόσπασμα να αναφέρεται σε έναν άνθρωπο;
► στόχος του συγγραφέα να παρουσιάσει το λύκο σαν έναν δραπέτη πεινασμένο που κλέβει για να επιβιώσει.
4η ενότητα: 6η + 7η παράγραφος: η καταδίωξη? τελικά θα πεθάνει;
Όσο προχωράμε τόσο γίνεται πιο σίγουρο το τέλος
Στόχος δεν είναι η έκπληξη αλλά η ένταση της αγωνίας
? συγκρίνουμε τις παραγράφους της καταδίωξης με την 1η παράγραφο
που έχουμε μεγαλύτερες προτάσεις;
(καταδίωξη: μικρές προτάσεις, κοφτός λόγος, αγωνία, ένταση
► μορφή και περιεχόμενο πηγαίνουν μαζί
? το φεγγάρι αλλάζει χρώμα. Γιατί;
5η ενότητα: 8η + 9η παράγραφος : ο θάνατος του λύκου
? ποια στάση κρατούν οι άνθρωποι;
Πόσο δικαιολογημένη είναι;
Ποια στάση κρατά ο συγγραφέας; Δηλώνεται;
► δε χρειάζεται η σαφής δήλωση για να το καταλάβουμε. Ο τρόπος που αντιμετωπίζει το λύκο σε όλο το αφήγημα, οι περιγραφές του, τα επίθετα που χρησιμοποιεί, το τέλος που δείχνει την αδιαφορία των κατοίκων , μας αφήνουν να καταλάβουμε την στάση του Έσσε.
ΣύνθεσηΠοια συναισθήματα μας άφησε η ιστορία του λύκου;
Πώς ο συγγραφέας προσπάθησε να μας καθοδηγήσει;
ΕρωτήσειςΠοιες φράσεις προσημαίνουν το θάνατο του λύκου;
Βρείτε στη 5η παράγραφο τις περιγραφές και τη λειτουργία τους
Γιατί ο σεβασμός των νεκρών αποτελεί στοιχείο πολιτισμού;
Saturday, June 9, 2007
θερμοπύλες Κ.Π.Καβάφης (β' γυμνασίου)
Θερμοπύλες
Κ.Π.Καβάφης
Στόχοι: να συζητήσουμε για το πρότυπο του αγωνιζόμενου ανθρώπου που προβάλλεται μέσα από το ποίημα.
Να ερευνήσουμε τις επιλογές που κάνει ο ποιητής για να φτιάξει ένα άρτιο ποίημα.
Να αναζητήσουμε μορφές πολύπλευρου αγώνα
Αφόρμηση
Δίνουμε στα παιδιά τον πρώτο στίχο μόνο και τους ζητάμε να τον συμπληρώσουν.
Κρατάμε ορισμένες απαντήσεις και τις συζητάμε για λίγο μέσα στην τάξη.
Ανάγνωση.Δίνουμε την απάντηση του ποιήματος τώρα στο ερώτημα «σε ποιους οφείλεται τιμή»
Ερμηνεία μια προσπάθεια ανάγνωσης με τη βοήθεια της ζωγραφικής
Δείχνουμε στα παιδιά τον πίνακα του βιβλίου και τα ρωτάμε αν έπρεπε να τον διαβάσουμε από πού θα ξεκινάγαμε., τι θα προσέχαμε, (χρώματα, επιλογές κ.τ.λ)
Το ποίημά μας θα μπορούσε να είναι ένα δίπτυχο. (δύο στροφές όμως διαφορετικού μεγέθους άραγε γιατί;) {αφήνουμε την απάντηση για το τέλος )
?Ποιες θα ήταν οι έντονες πινελιές;
?Ποιες λέξεις χτυπάνε περισσότερο στο μάτι;
Τιμή Θερμοπύλες Εφιάλτης Μήδοι
Με αυτό τον τρόπο έχουμε και το πλαίσιο του ποιήματος, και το σκηνικό αλλά και τον σκοπό του ποιητή.
Ζητάμε την ιστορία των Θερμοπυλών από τα παιδιά.
?Ο Καβάφης γράφει ένα ποίημα για τη θυσία των Θερμοπυλών;
Όχι. Αναζητά στην ιστορία το πλαίσιο, το γνωστό παράδειγμα για να μιλήσει για πράγματα που αφορούν όλους τους ανθρώπους και όλες τις εποχές αλλά και πολλές περιστάσεις πέρα από τις συγκεκριμένες του ιστορικού γεγονότος.
Επομένως τα ιστορικά στοιχεία παίρνουν τη μορφή συμβόλου. Τα αναζητάμε:
Θερμοπύλες: η αντίσταση, ο αγώνας, το δύσκολο σημείο στο οποίο άνθρωπος αποφασίζει να υπερασπιστεί τις αξίες και τα ιδανικά του γνωρίζοντας ότι αυτή του η πράξη έχει αντίτιμο την ίδια του τη ζωή.
Εφιάλτης.: ο προδότης, ο άνθρωπος που θα βάλει το προσωπικό συμφέρον πάνω από το συλλογικό, η αιτία που θα καταβάλλει τελικά τον αγωνιζόμενο άνθρωπο
Μήδοι: οι εχθροί, οι δυσκολίες, τα μεγάλα και προβλήματα της ζωής.
? Ποιο όνομα λείπει από το ιστορικό γεγονός;
Οι Σπαρτιάτες και ίσως ο Λεωνίδας.
?Γιατί;
Ας φανταστούμε έναν πίνακα με θέμα το ηλιοβασίλεμα χωρίς τον ήλιο!
Ένα ποίημα για τη θυσία των σπαρτιατών χωρίς τους σπαρτιάτες!
Το ενδιαφέρον του ποιητή στρέφεται λοιπόν στη θυσία και όχι στα πρόσωπα. Μάλιστα ο πληθυντικός μας αναγκάζει να ξεχάσουμε τελείως και τον αρχηγό τους που έχει συνδέσει το όνομά του με τις Θερμοπύλες. Ο Καβάφης μιλάει για ανώνυμους καθημερινούς ανθρώπους που επιλέγουν να θυσιάσουν τη ζωή τους για να υπερασπιστούν τις αξίες τους.
?Υπάρχουν χρώματα που επαναλαμβάνονται; (λέξεις που επαναλαμβάνονται;)
Ή ακόμα μπορείτε να υποθέσετε αν κάθε χρώμα και μια λέξη, ποιο είναι το βασικό χρώμα του ποιήματος;
Τιμή , γενναίοι, προβλέπουν , τέλος.
Το ποίημά μας είναι φτιαγμένο στις αποχρώσεις της τιμής!
Τιμή: τι σημαίνει αποδίδω τιμή σε κάποιον ;σεβασμός, έπαινος, πρότυπο, καθολική αποδοχή, ηθική αξιολόγηση
Το ποίημα μας έχει λοιπόν τη μορφή ενός ύμνου, αλλά επειδή το ενδιαφέρον του δεν επικεντρώνεται στο γεγονός παίρνει τον χαρακτήρα ενός διδακτικού κειμένου, το οποίο προβάλλει ένα πρότυπο ζωής αλλά και την στάση που πρέπει να κρατούν οι υπόλοιποι απέναντι σ’ αυτούς που το επιλέγουν.
Αφήνουμε να μιλήσουμε για τα υπόλοιπα «χρώματα» σε λίγο
?Αν υποθέσουμε ότι κάθε πινελιά είναι και μία πρόταση, ο ποιητής δουλεύει με μικρές οι με μεγάλες πινελιές;
(πόσες προτάσεις έχουμε, που έχουμε μια μεγάλη περίοδο, πως χωρίζονται εκεί οι προτάσεις )
παρατηρούμε ότι το ποίημα αποτελείται από τρεις περιόδους.(1-2, 3-10, 11-14)
1-2 : επιγραμματικά όλο το ποίημα, η ανάπτυξη του τίτλου, η επικεφαλίδα. Ήδη τα έχει πει όλα ο Καβάφης.
Μένουμε ξανά στον πληθυντικό, στην ανωνυμία, στην ευρύτητα της λέξης «ζωής»
Και τέλος στα δύο ρήματα:
Όρισαν και φυλάγουν. Μπορεί το «και» εδώ να έχει τη σημασία του «να»: όρισαν να φυλάγουν. Γιατί όμως ο Καβάφης επιλέγει το και;
Δύο διαφορετικές καταστάσεις, η θεωρία και η πράξη : οι άνθρωποι οι οποίοι πιστεύουν στον αγώνα για την υπεράσπιση των αξιών τους και αυτοί οι οποίοι αγωνίζονται καθημερινά. Τιμή πρέπει και στους δύο. τιμή πρέπει σ’ αυτούς που κάνουν και τα δύο. το και λοιπόν συνδέει τα δύο ρήματα και φτιάχνει ένα πρότυπο ζωής. Τιμή θα πρέπει να αποδίδουμε στους ανθρώπους που αυτά που πιστεύουν τα κάνουν και πράξη. Μάλιστα το και είναι επιδοτικό. Και επιπλέον, όχι μόνο… αλλά και
Όχι μόνο όρισαν αλλά και φυλάγουν.
3-10. : γιατί ο ποιητής επιλέγει τις άνω τελείες για να χωρίσει τις προτάσεις του;
Ποιες άλλες επιλογές είχε; Κόμμα , τελεία.
Γιατί να τις απορρίπτει;
Μπορούμε να πούμε ότι η άνω τελεία δεν κόβει πλήρως το νόημα. Επομένως όλο αυτό το κομμάτι αναφέρεται στο ίδιο θέμα. Ποιο είναι αυτό;
Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που επιλέγει ο Καβάφης να προβάλει αυτών που υπερασπίζονται Θερμοπύλες. Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους. Δεν μιλάμε για τέσσερα διαφορετικά πρότυπα ζωής αλλά για ένα που τα συνδυάζει όλα.
Πρώτο χαρακτηριστικό. Συνειδητή απόφαση και όχι χρέος.
Οι σπαρτιάτες πολεμούσαν από χρέος προς στους νόμους της πατρίδας και όχι από το φόβο του δυνάστη βασιλιά. Αυτό τους έκανε πιο γενναίους. Ο Καβάφης όμως βλέπει και στο χρέος , στο καθήκον, πάλι έναν φόβο, μια δουλεία. Ας θυμηθούμε το «ή ταν ή επί τας». Κάθε μορφή ανελευθερίας περιορίζει την αξία της θυσίας. «ποτέ!» η θυσία και ο αγώνας έχει αξία μόνο όταν στηρίζεται στην ελεύθερη και συνειδητή επιλογή.
Δεύτερο χαρακτηριστικό. Δικαιοσύνη αλλά και ευσπλαχνία
Οι σπαρτιάτες χλεύαζαν όσους δεν τα κατάφερναν να επιδείξουν το ίδιο θάρρος με αυτούς. Η παντοτινή διαπόμπευση περίμενε τον ρίψασπι και την οικογένειά του. Ο Καβάφης δε ζητά κάτι τέτοιο. Ξέρει ότι οι άνθρωποι έχουν αδυναμίες, ξέρει ότι είναι δύσκολο να τις ξεπεράσουν, επομένως δε ζητά τιμωρούς, αλλά φωτεινά παραδείγματα που θα ξυπνήσουν και στους άλλους τη φλόγα του αγώνα.
Τρίτο χαρακτηριστικό. Ο αγώνας αξίζει σε κάθε μορφή του και με κάθε αποτέλεσμα.
Έχουμε ήδη σημειώσει την επανάληψη της λέξης «γενναίοι». Μας τραβά λοιπόν την προσοχή. Ξέρουμε τη σημασία του που ταιριάζει απόλυτα με το πλαίσιο του ποιήματος. Απ’ το ιδιαίτερο περιεχόμενο της πρότασης μπορούμε να προσθέσουμε στην έννοια της λέξης και τη σημασία του γενναιόδωρου.
Υπάρχει βέβαια και μια αντίθεση χρωμάτων : πλούσιοι και φτωχοί: σε κάθε περίσταση.
Μπορούμε ακόμα να παρατηρήσουμε ότι η λέξη γενναίοι επαναλαμβάνεται στην αρχή και στο τέλος της πρότασης. = σχήμα κύκλος
Ο Καβάφης πάλι έχει στο νου του τις αδυναμίες τους ανθρώπου. Οι άνθρωποι δεν έχουν πάντοτε την ίδια θέληση, τις ίδιες δυνάμεις , δεν ξεκινούν από τις ίδιες προϋποθέσεις. Μπορούν όμως και υπό αυτές τις συνθήκες να αγωνιστούν , να συμβάλλουν όσο μπορούν στο κοινό καλό.
Ο καβάφης λοιπόν δεν είναι ένας άτεγκτος κριτής. Κάνει τις υποχωρήσεις του: εις μικρόν, όσο μπορούνε.
Τέταρτο χαρακτηριστικό. Η επιείκεια.
Οι αγωνιστές πρέπει να κρατήσουν άμεμπτη στάση «πάντοτε», δεν μπορεί να είναι επιεικείς απέναντι στον εαυτό τους, αλλά οφείλουν να είναι επιεικείς απέναντι στους άλλους.
Πριν προχωρήσουμε ας δούμε ορισμένες χρωματικές λεπτομέρειες ;
Ποιο συχνό μέρος του λόγου λείπει από τις προτάσεις μας;
Το ρήμα
Με τι έχει αντικατασταθεί; Με τις μετοχές
Κινούντες, συντρέχοντες, ομιλούντες, ψευδομένους
Όταν λείπουν τα ρήματα γινόμαστε πιο επιγραμματικοί, πιο λακωνικοί, πιο απόλυτοι στις εκφράσεις μας. Προσέχουμε την εισαγωγή του ποιήματος «θυμίζει αρχαίο επίγραμμα»
Οι μετοχές μας τώρα είναι τροπικές. Και είναι φυσιολογικό αφού ο Καβάφης μας δείχνει τον τρόπο του άξιου προς τιμήν ανθρώπου.
Περνάμε στο δεύτερο μέρος. Το ξαναδιαβάζουμε. Θα μπορούσε να ενωθεί με το προηγούμενο νοηματικά.
Ναι. Γιατί μας δίνει ένα ακόμα χαρακτηριστικό. Αυτοί που αγωνίζονται ακόμα κι αν ξέρουν το αποτέλεσμα.
Γιατί τότε να διακρίνεται με τέτοιο τρόπο από τον ποιητή;
Είναι εύκολο να εντοπίσουμε την έμφαση που δίνει ο Καβάφη σ’ αυτό το τελευταίο στοιχείο. Όχι μόνο το βάζει τελευταίο, όχι μόνο ξεκινάει καινούρια πρόταση, αλλά φτιάχνει ξεχωριστή στροφή. Και μάλιστα με ρήματα και όχι με μετοχές. Προβλέπουν, φανεί, διαβούνε.
Ήδη το «και» και το «περισσότερη» στην αρχή της στροφής μας έχουν δείξει τη πρόθεση του ποιητή. Θα μας μιλήσει για ένα ξεχωριστό χαρακτηριστικό , αυτό που διακρίνει περισσότερο τον αγωνιζόμενο άνθρωπο, αυτό που τον κάνει ήρωα. Η γνώση του θανάτου. Ήρωας λοιπόν είναι αυτός που ξέρει ότι δεν θα τα καταφέρει , ότι οι δυσκολίες είναι ανυπέρβλητες και το τέλος του είναι προδιαγεγραμμένο. Και όμως και σ’ αυτήν την περίπτωση δεν παραδίδονται αλλά συνεχίζουν τον αγώνα τους.
Μέχρι τέλους.
Σύνθεση
Ποιο είναι το ιστορικό πλαίσιο;
Ποιο είναι το πρότυπο του ανθρώπου που προβάλλεται;
Ερωτήσεις
Σε ποιες περιπτώσεις ο Καβάφης φαίνεται ότι δεν έχει στο νου του μόνο τους Σπαρτιάτες
Διαθεματική εργασία
Θερμοπύλες
Ιστορία: ψάξτε στην ιστορία να βρείτε ανάλογες ιστορίες με αυτήν των Θερμοπυλών
Φυσική: ποιο φυσικό φαινόμενο παρατηρείται στην περιοχή των Θερμοπυλών; Βρείτε πληροφορίες για αυτό το φαινόμενο
Γλώσσα: ο Εφιάλτης έχει περάσει στη γλώσσα μας ως λέξη με τη σημασία του προδότη. Βρείτε και άλλα ιστορικά ή μυθικά πρόσωπα που το όνομά του έχει αποκτήσει και μια άλλη ιδιαίτερη σημασία.
Λογοτεχνία. Ο Καβάφης και η Σπάρτη. Συγκεντρώστε τα ποιήματα του Καβάαφη που αναφέρονται στην Σπάρτη
Κ.Π.Καβάφης
Στόχοι: να συζητήσουμε για το πρότυπο του αγωνιζόμενου ανθρώπου που προβάλλεται μέσα από το ποίημα.
Να ερευνήσουμε τις επιλογές που κάνει ο ποιητής για να φτιάξει ένα άρτιο ποίημα.
Να αναζητήσουμε μορφές πολύπλευρου αγώνα
Αφόρμηση
Δίνουμε στα παιδιά τον πρώτο στίχο μόνο και τους ζητάμε να τον συμπληρώσουν.
Κρατάμε ορισμένες απαντήσεις και τις συζητάμε για λίγο μέσα στην τάξη.
Ανάγνωση.Δίνουμε την απάντηση του ποιήματος τώρα στο ερώτημα «σε ποιους οφείλεται τιμή»
Ερμηνεία μια προσπάθεια ανάγνωσης με τη βοήθεια της ζωγραφικής
Δείχνουμε στα παιδιά τον πίνακα του βιβλίου και τα ρωτάμε αν έπρεπε να τον διαβάσουμε από πού θα ξεκινάγαμε., τι θα προσέχαμε, (χρώματα, επιλογές κ.τ.λ)
Το ποίημά μας θα μπορούσε να είναι ένα δίπτυχο. (δύο στροφές όμως διαφορετικού μεγέθους άραγε γιατί;) {αφήνουμε την απάντηση για το τέλος )
?Ποιες θα ήταν οι έντονες πινελιές;
?Ποιες λέξεις χτυπάνε περισσότερο στο μάτι;
Τιμή Θερμοπύλες Εφιάλτης Μήδοι
Με αυτό τον τρόπο έχουμε και το πλαίσιο του ποιήματος, και το σκηνικό αλλά και τον σκοπό του ποιητή.
Ζητάμε την ιστορία των Θερμοπυλών από τα παιδιά.
?Ο Καβάφης γράφει ένα ποίημα για τη θυσία των Θερμοπυλών;
Όχι. Αναζητά στην ιστορία το πλαίσιο, το γνωστό παράδειγμα για να μιλήσει για πράγματα που αφορούν όλους τους ανθρώπους και όλες τις εποχές αλλά και πολλές περιστάσεις πέρα από τις συγκεκριμένες του ιστορικού γεγονότος.
Επομένως τα ιστορικά στοιχεία παίρνουν τη μορφή συμβόλου. Τα αναζητάμε:
Θερμοπύλες: η αντίσταση, ο αγώνας, το δύσκολο σημείο στο οποίο άνθρωπος αποφασίζει να υπερασπιστεί τις αξίες και τα ιδανικά του γνωρίζοντας ότι αυτή του η πράξη έχει αντίτιμο την ίδια του τη ζωή.
Εφιάλτης.: ο προδότης, ο άνθρωπος που θα βάλει το προσωπικό συμφέρον πάνω από το συλλογικό, η αιτία που θα καταβάλλει τελικά τον αγωνιζόμενο άνθρωπο
Μήδοι: οι εχθροί, οι δυσκολίες, τα μεγάλα και προβλήματα της ζωής.
? Ποιο όνομα λείπει από το ιστορικό γεγονός;
Οι Σπαρτιάτες και ίσως ο Λεωνίδας.
?Γιατί;
Ας φανταστούμε έναν πίνακα με θέμα το ηλιοβασίλεμα χωρίς τον ήλιο!
Ένα ποίημα για τη θυσία των σπαρτιατών χωρίς τους σπαρτιάτες!
Το ενδιαφέρον του ποιητή στρέφεται λοιπόν στη θυσία και όχι στα πρόσωπα. Μάλιστα ο πληθυντικός μας αναγκάζει να ξεχάσουμε τελείως και τον αρχηγό τους που έχει συνδέσει το όνομά του με τις Θερμοπύλες. Ο Καβάφης μιλάει για ανώνυμους καθημερινούς ανθρώπους που επιλέγουν να θυσιάσουν τη ζωή τους για να υπερασπιστούν τις αξίες τους.
?Υπάρχουν χρώματα που επαναλαμβάνονται; (λέξεις που επαναλαμβάνονται;)
Ή ακόμα μπορείτε να υποθέσετε αν κάθε χρώμα και μια λέξη, ποιο είναι το βασικό χρώμα του ποιήματος;
Τιμή , γενναίοι, προβλέπουν , τέλος.
Το ποίημά μας είναι φτιαγμένο στις αποχρώσεις της τιμής!
Τιμή: τι σημαίνει αποδίδω τιμή σε κάποιον ;σεβασμός, έπαινος, πρότυπο, καθολική αποδοχή, ηθική αξιολόγηση
Το ποίημα μας έχει λοιπόν τη μορφή ενός ύμνου, αλλά επειδή το ενδιαφέρον του δεν επικεντρώνεται στο γεγονός παίρνει τον χαρακτήρα ενός διδακτικού κειμένου, το οποίο προβάλλει ένα πρότυπο ζωής αλλά και την στάση που πρέπει να κρατούν οι υπόλοιποι απέναντι σ’ αυτούς που το επιλέγουν.
Αφήνουμε να μιλήσουμε για τα υπόλοιπα «χρώματα» σε λίγο
?Αν υποθέσουμε ότι κάθε πινελιά είναι και μία πρόταση, ο ποιητής δουλεύει με μικρές οι με μεγάλες πινελιές;
(πόσες προτάσεις έχουμε, που έχουμε μια μεγάλη περίοδο, πως χωρίζονται εκεί οι προτάσεις )
παρατηρούμε ότι το ποίημα αποτελείται από τρεις περιόδους.(1-2, 3-10, 11-14)
1-2 : επιγραμματικά όλο το ποίημα, η ανάπτυξη του τίτλου, η επικεφαλίδα. Ήδη τα έχει πει όλα ο Καβάφης.
Μένουμε ξανά στον πληθυντικό, στην ανωνυμία, στην ευρύτητα της λέξης «ζωής»
Και τέλος στα δύο ρήματα:
Όρισαν και φυλάγουν. Μπορεί το «και» εδώ να έχει τη σημασία του «να»: όρισαν να φυλάγουν. Γιατί όμως ο Καβάφης επιλέγει το και;
Δύο διαφορετικές καταστάσεις, η θεωρία και η πράξη : οι άνθρωποι οι οποίοι πιστεύουν στον αγώνα για την υπεράσπιση των αξιών τους και αυτοί οι οποίοι αγωνίζονται καθημερινά. Τιμή πρέπει και στους δύο. τιμή πρέπει σ’ αυτούς που κάνουν και τα δύο. το και λοιπόν συνδέει τα δύο ρήματα και φτιάχνει ένα πρότυπο ζωής. Τιμή θα πρέπει να αποδίδουμε στους ανθρώπους που αυτά που πιστεύουν τα κάνουν και πράξη. Μάλιστα το και είναι επιδοτικό. Και επιπλέον, όχι μόνο… αλλά και
Όχι μόνο όρισαν αλλά και φυλάγουν.
3-10. : γιατί ο ποιητής επιλέγει τις άνω τελείες για να χωρίσει τις προτάσεις του;
Ποιες άλλες επιλογές είχε; Κόμμα , τελεία.
Γιατί να τις απορρίπτει;
Μπορούμε να πούμε ότι η άνω τελεία δεν κόβει πλήρως το νόημα. Επομένως όλο αυτό το κομμάτι αναφέρεται στο ίδιο θέμα. Ποιο είναι αυτό;
Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που επιλέγει ο Καβάφης να προβάλει αυτών που υπερασπίζονται Θερμοπύλες. Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους. Δεν μιλάμε για τέσσερα διαφορετικά πρότυπα ζωής αλλά για ένα που τα συνδυάζει όλα.
Πρώτο χαρακτηριστικό. Συνειδητή απόφαση και όχι χρέος.
Οι σπαρτιάτες πολεμούσαν από χρέος προς στους νόμους της πατρίδας και όχι από το φόβο του δυνάστη βασιλιά. Αυτό τους έκανε πιο γενναίους. Ο Καβάφης όμως βλέπει και στο χρέος , στο καθήκον, πάλι έναν φόβο, μια δουλεία. Ας θυμηθούμε το «ή ταν ή επί τας». Κάθε μορφή ανελευθερίας περιορίζει την αξία της θυσίας. «ποτέ!» η θυσία και ο αγώνας έχει αξία μόνο όταν στηρίζεται στην ελεύθερη και συνειδητή επιλογή.
Δεύτερο χαρακτηριστικό. Δικαιοσύνη αλλά και ευσπλαχνία
Οι σπαρτιάτες χλεύαζαν όσους δεν τα κατάφερναν να επιδείξουν το ίδιο θάρρος με αυτούς. Η παντοτινή διαπόμπευση περίμενε τον ρίψασπι και την οικογένειά του. Ο Καβάφης δε ζητά κάτι τέτοιο. Ξέρει ότι οι άνθρωποι έχουν αδυναμίες, ξέρει ότι είναι δύσκολο να τις ξεπεράσουν, επομένως δε ζητά τιμωρούς, αλλά φωτεινά παραδείγματα που θα ξυπνήσουν και στους άλλους τη φλόγα του αγώνα.
Τρίτο χαρακτηριστικό. Ο αγώνας αξίζει σε κάθε μορφή του και με κάθε αποτέλεσμα.
Έχουμε ήδη σημειώσει την επανάληψη της λέξης «γενναίοι». Μας τραβά λοιπόν την προσοχή. Ξέρουμε τη σημασία του που ταιριάζει απόλυτα με το πλαίσιο του ποιήματος. Απ’ το ιδιαίτερο περιεχόμενο της πρότασης μπορούμε να προσθέσουμε στην έννοια της λέξης και τη σημασία του γενναιόδωρου.
Υπάρχει βέβαια και μια αντίθεση χρωμάτων : πλούσιοι και φτωχοί: σε κάθε περίσταση.
Μπορούμε ακόμα να παρατηρήσουμε ότι η λέξη γενναίοι επαναλαμβάνεται στην αρχή και στο τέλος της πρότασης. = σχήμα κύκλος
Ο Καβάφης πάλι έχει στο νου του τις αδυναμίες τους ανθρώπου. Οι άνθρωποι δεν έχουν πάντοτε την ίδια θέληση, τις ίδιες δυνάμεις , δεν ξεκινούν από τις ίδιες προϋποθέσεις. Μπορούν όμως και υπό αυτές τις συνθήκες να αγωνιστούν , να συμβάλλουν όσο μπορούν στο κοινό καλό.
Ο καβάφης λοιπόν δεν είναι ένας άτεγκτος κριτής. Κάνει τις υποχωρήσεις του: εις μικρόν, όσο μπορούνε.
Τέταρτο χαρακτηριστικό. Η επιείκεια.
Οι αγωνιστές πρέπει να κρατήσουν άμεμπτη στάση «πάντοτε», δεν μπορεί να είναι επιεικείς απέναντι στον εαυτό τους, αλλά οφείλουν να είναι επιεικείς απέναντι στους άλλους.
Πριν προχωρήσουμε ας δούμε ορισμένες χρωματικές λεπτομέρειες ;
Ποιο συχνό μέρος του λόγου λείπει από τις προτάσεις μας;
Το ρήμα
Με τι έχει αντικατασταθεί; Με τις μετοχές
Κινούντες, συντρέχοντες, ομιλούντες, ψευδομένους
Όταν λείπουν τα ρήματα γινόμαστε πιο επιγραμματικοί, πιο λακωνικοί, πιο απόλυτοι στις εκφράσεις μας. Προσέχουμε την εισαγωγή του ποιήματος «θυμίζει αρχαίο επίγραμμα»
Οι μετοχές μας τώρα είναι τροπικές. Και είναι φυσιολογικό αφού ο Καβάφης μας δείχνει τον τρόπο του άξιου προς τιμήν ανθρώπου.
Περνάμε στο δεύτερο μέρος. Το ξαναδιαβάζουμε. Θα μπορούσε να ενωθεί με το προηγούμενο νοηματικά.
Ναι. Γιατί μας δίνει ένα ακόμα χαρακτηριστικό. Αυτοί που αγωνίζονται ακόμα κι αν ξέρουν το αποτέλεσμα.
Γιατί τότε να διακρίνεται με τέτοιο τρόπο από τον ποιητή;
Είναι εύκολο να εντοπίσουμε την έμφαση που δίνει ο Καβάφη σ’ αυτό το τελευταίο στοιχείο. Όχι μόνο το βάζει τελευταίο, όχι μόνο ξεκινάει καινούρια πρόταση, αλλά φτιάχνει ξεχωριστή στροφή. Και μάλιστα με ρήματα και όχι με μετοχές. Προβλέπουν, φανεί, διαβούνε.
Ήδη το «και» και το «περισσότερη» στην αρχή της στροφής μας έχουν δείξει τη πρόθεση του ποιητή. Θα μας μιλήσει για ένα ξεχωριστό χαρακτηριστικό , αυτό που διακρίνει περισσότερο τον αγωνιζόμενο άνθρωπο, αυτό που τον κάνει ήρωα. Η γνώση του θανάτου. Ήρωας λοιπόν είναι αυτός που ξέρει ότι δεν θα τα καταφέρει , ότι οι δυσκολίες είναι ανυπέρβλητες και το τέλος του είναι προδιαγεγραμμένο. Και όμως και σ’ αυτήν την περίπτωση δεν παραδίδονται αλλά συνεχίζουν τον αγώνα τους.
Μέχρι τέλους.
Σύνθεση
Ποιο είναι το ιστορικό πλαίσιο;
Ποιο είναι το πρότυπο του ανθρώπου που προβάλλεται;
Ερωτήσεις
Σε ποιες περιπτώσεις ο Καβάφης φαίνεται ότι δεν έχει στο νου του μόνο τους Σπαρτιάτες
Διαθεματική εργασία
Θερμοπύλες
Ιστορία: ψάξτε στην ιστορία να βρείτε ανάλογες ιστορίες με αυτήν των Θερμοπυλών
Φυσική: ποιο φυσικό φαινόμενο παρατηρείται στην περιοχή των Θερμοπυλών; Βρείτε πληροφορίες για αυτό το φαινόμενο
Γλώσσα: ο Εφιάλτης έχει περάσει στη γλώσσα μας ως λέξη με τη σημασία του προδότη. Βρείτε και άλλα ιστορικά ή μυθικά πρόσωπα που το όνομά του έχει αποκτήσει και μια άλλη ιδιαίτερη σημασία.
Λογοτεχνία. Ο Καβάφης και η Σπάρτη. Συγκεντρώστε τα ποιήματα του Καβάαφη που αναφέρονται στην Σπάρτη
Thursday, May 24, 2007
φωνές , Κ.Π.Καβάφης
(γ γυμνασίου)
παράλληλα χωρία
ΕΝ ΕΣΠΕΡΑ
Μια απήχησις των ημερών της ηδονής,
μια απήχησις των ημερών κοντά μου ήλθε,
κάτι απ’ της νεότητός μας των δυονώ την πύρα·
στα χέρια μου ένα γράμμα ξαναπήρα,
και διάβαζα πάλι και πάλι ως που έλειψε το φως.
ΟΤΑΝ ΔΙΕΓΕΙΡΟΝΤΑΙ
Προσπάθησε να τα φυλάξεις, ποιητή,
όσο κι αν είναι λίγα αυτά που σταματιούνται.
Του ερωτισμού σου τα οράματα.
Βάλ’ τα, μισοκρυμένα, μες στες φράσεις σου.
Προσπάθησε να τα κρατήσεις, ποιητή,
όταν διεγείρονται μες στο μυαλό σου,
τη νύχτα ή μες στη λάμψη του μεσημεριού.
ΜΙΑ ΝΥΧΤΑ
Η κάμαρα ήταν πτωχική και πρόστυχη,
κρυμένη επάνω από την ύποπτη ταβέρνα.
Απ’ το παράθυρο φαίνονταν το σοκάκι,
το ακάθαρτο και το στενό. Από κάτω
ήρχονταν οι φωνές κάτι εργατών
που έπαιζαν χαρτιά και που γλεντούσαν
Κι εκεί στο λαϊκό, το ταπεινό κρεββάτι
είχα το σώμα του έρωτος, είχα τα χείλη
τα ηδονικά και ρόδινα της μέθης-
τα ρόδινα μιας τέτοιας μέθης, που και τώρα
που γράφω, έπειτ’ από τόσα χρόνια!,
μες στο μονήρες σπίτι μου, μεθώ ξανά.
ΕΠΕΣΤΡΕΦΕ
Επέστρεφε συχνά και παίρνε με,
αγαπημένη αίσθησις επέστρεφε και παίρνε με –
όταν ξυπνά του σώματος η μνήμη,
κ’ επιθυμία παληά ξαναπερνά στο αίμα·
όταν τα χείλη και το δέρμα ενθυμούνται,
κ’ αισθάνονται τα χέρια σαν ν’ αγγίζουν πάλι.
Επέστρεφε συχνά και παίρνε με τη νύχτα,
όταν τα χείλη και το δέρμα ενθυμούνται…
ΟΡΟΦΕΡΝΗΣ
Α εξαίσιες της Ιωνίας νύχτες
που άφοβα, κ’ ελληνικά όλως διόλου
εγνώρισε πλήρη την ηδονή.
Μες στην καρδιά του, πάντοτε Ασιανός·
αλλά στους τρόπους του και στην λαλιά του Έλλην,
με περουζέδες στολισμένος, ελληνοντυμένος,
το σώμα του με μύρον ιασεμιού ευωδιασμένο,
κι απ’ τους ωραίους της Ιωνίας νέους,
ο πιο ωραίος αυτός, ο πιο ιδανικός.
(γ γυμνασίου)
παράλληλα χωρία
ΕΝ ΕΣΠΕΡΑ
Μια απήχησις των ημερών της ηδονής,
μια απήχησις των ημερών κοντά μου ήλθε,
κάτι απ’ της νεότητός μας των δυονώ την πύρα·
στα χέρια μου ένα γράμμα ξαναπήρα,
και διάβαζα πάλι και πάλι ως που έλειψε το φως.
ΟΤΑΝ ΔΙΕΓΕΙΡΟΝΤΑΙ
Προσπάθησε να τα φυλάξεις, ποιητή,
όσο κι αν είναι λίγα αυτά που σταματιούνται.
Του ερωτισμού σου τα οράματα.
Βάλ’ τα, μισοκρυμένα, μες στες φράσεις σου.
Προσπάθησε να τα κρατήσεις, ποιητή,
όταν διεγείρονται μες στο μυαλό σου,
τη νύχτα ή μες στη λάμψη του μεσημεριού.
ΜΙΑ ΝΥΧΤΑ
Η κάμαρα ήταν πτωχική και πρόστυχη,
κρυμένη επάνω από την ύποπτη ταβέρνα.
Απ’ το παράθυρο φαίνονταν το σοκάκι,
το ακάθαρτο και το στενό. Από κάτω
ήρχονταν οι φωνές κάτι εργατών
που έπαιζαν χαρτιά και που γλεντούσαν
Κι εκεί στο λαϊκό, το ταπεινό κρεββάτι
είχα το σώμα του έρωτος, είχα τα χείλη
τα ηδονικά και ρόδινα της μέθης-
τα ρόδινα μιας τέτοιας μέθης, που και τώρα
που γράφω, έπειτ’ από τόσα χρόνια!,
μες στο μονήρες σπίτι μου, μεθώ ξανά.
ΕΠΕΣΤΡΕΦΕ
Επέστρεφε συχνά και παίρνε με,
αγαπημένη αίσθησις επέστρεφε και παίρνε με –
όταν ξυπνά του σώματος η μνήμη,
κ’ επιθυμία παληά ξαναπερνά στο αίμα·
όταν τα χείλη και το δέρμα ενθυμούνται,
κ’ αισθάνονται τα χέρια σαν ν’ αγγίζουν πάλι.
Επέστρεφε συχνά και παίρνε με τη νύχτα,
όταν τα χείλη και το δέρμα ενθυμούνται…
ΟΡΟΦΕΡΝΗΣ
Α εξαίσιες της Ιωνίας νύχτες
που άφοβα, κ’ ελληνικά όλως διόλου
εγνώρισε πλήρη την ηδονή.
Μες στην καρδιά του, πάντοτε Ασιανός·
αλλά στους τρόπους του και στην λαλιά του Έλλην,
με περουζέδες στολισμένος, ελληνοντυμένος,
το σώμα του με μύρον ιασεμιού ευωδιασμένο,
κι απ’ τους ωραίους της Ιωνίας νέους,
ο πιο ωραίος αυτός, ο πιο ιδανικός.
ερωφίλη
Ερωφίλη (γ γυμνασίου)
Φύλλο εργασίας
Στόχοι
Να κατανοήσουμε τη σημασία της ομοιοκαταληξίας σε ένα ποιητικό κείμενο και μάλιστα δραματικό
Να αντιληφθούμε ότι η τέχνη του λόγου είναι ένα «παιχνίδι επιλογών»
Να προσέξουμε ότι πρόκειται για ένα θεατρικό κείμενο
Να επισημάνουν τους κοινούς τόπους έκφρασης του έρωτα σε λαϊκά αλλά και λόγια κείμενα
Α) συμπληρώστε τα κενά
ΕΡΩ. Τόσες δεν είναι οι ομορφιές , τόσα δεν είν’ τα κάλλη,
μα τούτο εκ την αγάπη σου γεννάται ……………
Μα γή όμορφη ‘μαι γή άσκημη, Πανάρετε ψυχή μου,
για σέναν εγεννήθηκεν στον κόσμο……………..
ΠΑΝ. Νερό δεν έσβησε……….(φωτιά , φλόγα πυρά) ποτέ, βασιλισσά μου,
καθώς τα λόγια τα ………….. (γροικώ, ακούω, θωρώ) σβήνουσι την πρικιά μου
Μ΄όλον ετούτο, αφέντρα μου, μα την αγάπη εκείνη,
που μας ………. ( μεγάλωσε, ανάθρεψε, γαλούχησε) μικρά , και πλια παρ’ άλλη εγίνη
πιστή και δυνατότατη σ’ εμένα και εις εσένα,
και τα……….. (σώματα , κορμιά) μας σ’ άμετρο πόθο κρατεί…………
περίσσα σε παρακαλώ ποτέ να μην………….
να σε νικήσει ο βασιλιός, να μ’ απολησμονήσεις.
ΕΡΩ. Οιμένα, νά’ βρω δεν μπορώ ποιαν αρετή ποτέ μου
σου’ δωκα στην αγάπη μου φόβο , ……………….
να πιάνεις τόσα δυνατά, σα να μηδέ γνωρίζεις
το πως το νου και………….. και την καρδιά μου ……….
Έρωτα, απείς τ’ αφέντη μου τ’ αμμάτια δε μπορούσι
πόσα πιστά και σπλαχνικά τον αγαπώ να δούσι,
μιαν απού τσι ……………. σου φαρμάκεψε και ……
μέσα ……………………….. και φανερά μου δείξε
με τον πρικύ μου θάνατο πως ταίρι του ………
και μόνο πως για λόγου του …… (άδη, κόλαση, χώμα) κατεβαίνω.
Α) Ερωτήσεις
Τι προσδίδει η ομοιοκαταληξία στο κείμενο;
Περιορίζει πολλές φορές την έκφραση;
Με ποια κριτήρια πιστεύετε ότι επιλέγει τις λέξεις του ο ποιητής;
Β) εκφραστικοί τρόποι
- Αποδώστε με μια φράση το νόημα των λόγων κάθε προσώπου.
Τι παρατηρείτε;
-υπάρχουν αναφορές στην φύση;
-βρείτε υπερβολές, προσωποποιήσεις, παρομοιώσεις( είναι κοινοί τρόποι με το δημοτικό τραγούδι;)
- σε ποιον θεό γίνεται επίκληση από την Ερωφίλη;
- είναι περίεργη αυτή η επίκληση ενώ βρισκόμαστε σε μια χριστιανική κοινωνία;
Γ) λεξιλόγιο
Φτιάξτε έναν κατάλογο με το ειδικό λεξιλόγιο του «έρωτα» μόνο από το απόσπασμα του βιβλίου
Ουσιαστικά
Επίθετα
ρήματα
φράσεις
- υπάρχουν διαλεκτικές λέξεις; πως δικαιολογούνται;
Δ) Θεατρικότητα
Μπορείτε να φανταστείτε τη σκηνή που θα εκτυλισσόταν το απόσπασμα; Ποιες σκηνοθετικές οδηγίες θα δίνατε στους ηθοποιούς; Βρείτε τη φράση του κειμένου που δείχνει τη πιθανή στάση των δύο ηθοποιών κατά τη διάρκεια της σκηνής
Ε)Δραματικότητα
Ποιες φράσεις δείχνουν την έντονη συναισθηματική κατάσταση των δύο ηρώων;
Πως κορυφώνεται αυτή η ένταση;
Στ) διαχρονικότητα
Διαβάστε το παρακάτω λαϊκό τραγούδι των νεώτερων χρόνων. Ποιες ομοιότητες παρατηρείτε;
Αν σ’ αρνηθώ αγάπη μου
κακό μεγάλο να’ βρω
χάδι ποτέ μου να μη δω ,
ήλιο να βλέπω μαύρο
Αν σ’ αρνηθώ φιλώ σταυρό
κι όρκο βαρύ σου κάνω
Αν σ’ αρνηθώ , αγάπη μου,
να πέσω να πεθάνω
Ζ) δραστηριότητα
στιχουργία
γράψτε ένα λαϊκό τραγούδι εμπνευσμένοι από την ιστορία των δύο νέων
Φύλλο εργασίας
Στόχοι
Να κατανοήσουμε τη σημασία της ομοιοκαταληξίας σε ένα ποιητικό κείμενο και μάλιστα δραματικό
Να αντιληφθούμε ότι η τέχνη του λόγου είναι ένα «παιχνίδι επιλογών»
Να προσέξουμε ότι πρόκειται για ένα θεατρικό κείμενο
Να επισημάνουν τους κοινούς τόπους έκφρασης του έρωτα σε λαϊκά αλλά και λόγια κείμενα
Α) συμπληρώστε τα κενά
ΕΡΩ. Τόσες δεν είναι οι ομορφιές , τόσα δεν είν’ τα κάλλη,
μα τούτο εκ την αγάπη σου γεννάται ……………
Μα γή όμορφη ‘μαι γή άσκημη, Πανάρετε ψυχή μου,
για σέναν εγεννήθηκεν στον κόσμο……………..
ΠΑΝ. Νερό δεν έσβησε……….(φωτιά , φλόγα πυρά) ποτέ, βασιλισσά μου,
καθώς τα λόγια τα ………….. (γροικώ, ακούω, θωρώ) σβήνουσι την πρικιά μου
Μ΄όλον ετούτο, αφέντρα μου, μα την αγάπη εκείνη,
που μας ………. ( μεγάλωσε, ανάθρεψε, γαλούχησε) μικρά , και πλια παρ’ άλλη εγίνη
πιστή και δυνατότατη σ’ εμένα και εις εσένα,
και τα……….. (σώματα , κορμιά) μας σ’ άμετρο πόθο κρατεί…………
περίσσα σε παρακαλώ ποτέ να μην………….
να σε νικήσει ο βασιλιός, να μ’ απολησμονήσεις.
ΕΡΩ. Οιμένα, νά’ βρω δεν μπορώ ποιαν αρετή ποτέ μου
σου’ δωκα στην αγάπη μου φόβο , ……………….
να πιάνεις τόσα δυνατά, σα να μηδέ γνωρίζεις
το πως το νου και………….. και την καρδιά μου ……….
Έρωτα, απείς τ’ αφέντη μου τ’ αμμάτια δε μπορούσι
πόσα πιστά και σπλαχνικά τον αγαπώ να δούσι,
μιαν απού τσι ……………. σου φαρμάκεψε και ……
μέσα ……………………….. και φανερά μου δείξε
με τον πρικύ μου θάνατο πως ταίρι του ………
και μόνο πως για λόγου του …… (άδη, κόλαση, χώμα) κατεβαίνω.
Α) Ερωτήσεις
Τι προσδίδει η ομοιοκαταληξία στο κείμενο;
Περιορίζει πολλές φορές την έκφραση;
Με ποια κριτήρια πιστεύετε ότι επιλέγει τις λέξεις του ο ποιητής;
Β) εκφραστικοί τρόποι
- Αποδώστε με μια φράση το νόημα των λόγων κάθε προσώπου.
Τι παρατηρείτε;
-υπάρχουν αναφορές στην φύση;
-βρείτε υπερβολές, προσωποποιήσεις, παρομοιώσεις( είναι κοινοί τρόποι με το δημοτικό τραγούδι;)
- σε ποιον θεό γίνεται επίκληση από την Ερωφίλη;
- είναι περίεργη αυτή η επίκληση ενώ βρισκόμαστε σε μια χριστιανική κοινωνία;
Γ) λεξιλόγιο
Φτιάξτε έναν κατάλογο με το ειδικό λεξιλόγιο του «έρωτα» μόνο από το απόσπασμα του βιβλίου
Ουσιαστικά
Επίθετα
ρήματα
φράσεις
- υπάρχουν διαλεκτικές λέξεις; πως δικαιολογούνται;
Δ) Θεατρικότητα
Μπορείτε να φανταστείτε τη σκηνή που θα εκτυλισσόταν το απόσπασμα; Ποιες σκηνοθετικές οδηγίες θα δίνατε στους ηθοποιούς; Βρείτε τη φράση του κειμένου που δείχνει τη πιθανή στάση των δύο ηθοποιών κατά τη διάρκεια της σκηνής
Ε)Δραματικότητα
Ποιες φράσεις δείχνουν την έντονη συναισθηματική κατάσταση των δύο ηρώων;
Πως κορυφώνεται αυτή η ένταση;
Στ) διαχρονικότητα
Διαβάστε το παρακάτω λαϊκό τραγούδι των νεώτερων χρόνων. Ποιες ομοιότητες παρατηρείτε;
Αν σ’ αρνηθώ αγάπη μου
κακό μεγάλο να’ βρω
χάδι ποτέ μου να μη δω ,
ήλιο να βλέπω μαύρο
Αν σ’ αρνηθώ φιλώ σταυρό
κι όρκο βαρύ σου κάνω
Αν σ’ αρνηθώ , αγάπη μου,
να πέσω να πεθάνω
Ζ) δραστηριότητα
στιχουργία
γράψτε ένα λαϊκό τραγούδι εμπνευσμένοι από την ιστορία των δύο νέων
ερωτόκριτος
Ερωτόκριτος
Σχέδιο μαθήματος
Στόχοι
Να επισημάνουμε την επιβίωση του Ερωτόκριτου στη λαϊκή και λογοτεχνική παράδοση της χώρας μας
Να εντοπίσουμε τα κοινά στοιχεία της κρητικής λογοτεχνικής αναγέννησης
Να αξιολογήσουμε τη σημασία της γλωσσικής μορφής του κειμένου
Να εντοπίσουμε τα βασικά θεματικά κέντρα του αποσπάσματος
Αφόρμηση
Ξεκινάμε από την εικόνα του βιβλίου : Ερωτόκριτος και Αρετούσα , πίνακας Γιάννη Τσαρούχη
? σε ποια εποχή μπορεί να αναφέρεται με βάση την ενδυμασία
?ποιον ήρωα μπορεί να θυμίζει ο Ερωτόκριτος
?αν σας έλεγα ότι το ποίημα είναι γραμμένο το 1645 και επηρεασμένο από τα ευρωπαϊκά ιπποτικά μυθιστορήματα πως θα ζωγραφίζατε τους δύο ήρωες
?γιατί ο Τσαρούχης προτίμησε μια τέτοια ενδυματολογική προσέγγιση
?το ποίημα έχει ερωτικό ή πολεμικό θέμα
?τι να σημαίνει το όνομα Ερωτόκριτος
με όλες αυτές τις ερωτήσεις , που μπορεί να μη γίνουν βέβαια και όλες, περιμένουμε ορισμένες απαντήσεις που και με την καθοδήγησή μας θα μας οδηγήσουν στα παρακάτω συμπεράσματα
το ποίημα γονιμοποιεί την ελληνική τέχνη ακόμα και σήμερα
ο Ερωτόκριτος και η Αρετούσα απέκτησαν ένα διαχρονικό χαρακτήρα στην ελληνική τέχνη αλλά και στη λαϊκή παράδοση
οι δύο τελευταίες ερωτήσεις έχουν ως στόχο να κρατήσουν το ενδιαφέρον των μαθητών περιμένοντας να δουν την επαλήθευσή τους με την ανάγνωση
Λέμε στα παιδιά ορισμένα στοιχεία για τους ήρωες
? σε τι βοηθάει αυτό το εξωπραγματικό σκηνικό, τα μη πραγματικά και τυπικά ονόματα
οι ήρωες και τα προβλήματά τους, οι κάημοί τους γίνονται διαχρονικοί
διαβάζουμε το απόσπασμα 1 από το φυλλάδιο
γίνονται έτσι πιο εύκολα κτήμα του αναγνωστικού κοινού. Γι αυτό και οι ήρωες του πρέπει να έχουν θετικά χαρακτηριστικά
δεύτερο και τρίτο απόσπασμα του φυλλαδίου
πέρα από το θέμα και τους θετικούς ήρωες ένα ποίημα χρειάζεται και κάτι ακόμα για να μιλήσει στη γλώσσα του λαού αλλά αυτό θα το επισημάνουμε μετά την πρώτη ανάγνωση
Ανάγνωση του πρώτου αποσπάσματος (μόνο την αφήγηση από τον ποιητή)
? μηπως κάποιος κατάλαβε τι μπορεί να σημαίνει ερωτόκριτος;
κρίση=βάσανο στίχος 3
?το θέμα μας τελικά είναι ερωτικό;
?Με ποιους τρόπους θα προσπαθούσατε να πείσετε τον βασιλιά να δεχτεί το γάμο;
Διαβάζουμε τα λόγια του Πεζόστρατου
Επισημαίνουμε τα δικά του επιχειρήματα
στους παλιούς καιρούς τα πάντα ήταν καλύτερα και γι’ αυτό πρέπει να παίρνουμε παράδειγμα από το τι συνέβαινε τότε
τα υλικά πράγματα μεταβάλλονται
θα πρέπει να δίνουμε σημασία στις αρετές εκείνες οι οποίες δεν είναι πρόσκαιρες αλλά παραμένουν αμετάβλητες
Τονίζουμε στα παιδιά τη διαχρονικότητα των επιχειρημάτων
σήμερα ακόμα λέμε τη φράση «κάθε πέρυσι και καλύτερα»
στην αρχαία Ελλάδα ίσχυε το ρητό «μηδένα προ του τέλους μακάριζε»
θυμίζουμε την ιστορία του Κροίσου και του Σόλωνα
διαβάζουμε και το προοίμιο του Ερωτόκριτου από το φυλλάδιο(απόσπασμα 6)
? ποια περιμένουμε να είναι η απάντηση του Βασιλιά;
Διαβάζουμε το απόσπασμα και είναι σίγουρο ότι οι προσδοκίες των μαθητών θα επιβεβαιωθούν
Η απάντηση του βασιλιά
Οργή
Εξορία
Απειλές
Απομάκρυνση
Τονίζουμε τα διαχρονικά χαρακτηριστικά της εξουσίας
Υπεροψία
Σκληρότητα
Πίστη ότι μπορεί να κατευθύνει τα πάντα , ακόμα και τα συναισθήματα των υπηκόων της
? η ιστορία μήπως μας θυμίζει κάτι από τα προηγούμενα;
Θα θυμηθούμε τότε την Ερωφίλη και θα προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε κοινά στοιχεία των δύο έργων
Προσπάθεια εντοπισμού κοινών στοιχείων με την Ερωφίλη
Ο μύθος
Ο δεκαπεντασύλλαβος
Διαλεκτικές λέξεις
Ομοιοκαταληξία
Θέατρο- διαλογική μορφή ποιήματος
Τα ονόματα των πρωταγωνιστών
Επηρεασμένα από ιπποτικά μυθιστορήματα
Βρίσκουμε την ευκαιρία να μιλήσουμε γα το έργο και τη διάδοση του Ερωτόκριτου
(Συγγραφέας, ιστορική περίοδος: βενετοκρατία λίγο πριν από την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους. Διαδόθηκε από τους κρητικούς πρόσφυγες στη Ζάκυνθο όπου τραγουδιόταν αλλά και κυκλοφορούσε ως λαϊκό ανάγνωσμα. Πρόκειται για ένα μεγάλο αφηγηματικό ποίημα 1000 περίπου στίχων)
Αφού λοιπόν αποτέλεσε ένα λαϊκό ανάγνωσμα θα πρέπει να είναι γραμμένο και στη γλώσσα που καταλαβαίνει ο λαός.
Διαβάζουμε το τέταρτο και ύστερα το πέμπτο και το έκτο απόσπασμα
? ποιο από τα δύο (5 και 6) σας άρεσε περισσότερο
?ποιο είναι πιο κοντά στο λαϊκό αίσθημα
?ποιο θα μπορούσε να μιλήσει στην καρδιά του λαού;
Αποκαλύπτουμε την ταυτότητα του τέταρτου αποσπάσματος
(μετάφραση από τον Διονύσιο Φωτεινό , η οποία έγινε πολύ δημοφιλής στους κύκλους των αριστοκρατών)
οι μαθητές καταλαβαίνουν έτσι πως μόνο όταν η μορφή με το περιεχόμενο συνταυτιστούν με την ευαισθησία του ποιητή μπορεί να έχουμε ένα άρτιο ποίημα. Και όταν αυτή η ευαισθησία συνταυτιστεί με την ευαισθησία του αναγνώστη τότε έχουμε και ένα επιτυχημένο έργο. Αν μάλιστα ο ποιητής πετύχει να χτυπήσει τις χορδές εκείνες με τις οποίες πάλλονται οι καρδίες όλων των ανθρώπων τότε το ποίημα γίνεται πια κλασσικό.
Ερωτήσεις
Με βάση τα λόγια του Πεζόστρατου να σχολιάσετε το έβδομο απόσπασμα
Να συγκρίνετε το απόσπασμα της «μάχης Αθηναίων και Βλάχων» με μια ομηρική μάχη
αποσπάσματα που δίνονται στα παιδια και χρησιμοποιούνται στη διδασκαλία
Ερωτόκριτος
Ήταν για μένα η ίδια ψυχή με τον Διγενή και τον Μεγαλέξανδρο, ένας τρίδυμος αδερφός
Ήρχισε κι εμεγάλωνε το δροσερό κλωνάρι
Κι επλήθαινε στην ομορφιά στη γνώση και στη χάρη
Εγίνηκε της ηλικιάς πάντοθες εγροικήθη
Πως για να το χουν θάμασμα στο κόσμο εγεννήθη
Ήτονε δεκοκτώ χρονώ, μα’ χε γερόντου γνώση
Οι λ΄γοι του ήσανε θροφή κι η ερμηνεία του βρώση
Και τα’ όνομα του νιούτσικου Ρωτόκριτον ελέγα
Ήτονς τς’ αρετής πηγή και τς’ αρχοντιάς η φλέγα
Απ’ ότι κάλλη έχει ο άθρωπος , τα λόγια ‘χουν τη χάρη
Να κάνουσι κάθε καρδιά παρηγοριά να πάρει
Κι όπου κατέχει να μιλεί με γνώση και με τρόπο,
Κάνει και κλαίσιν και γελού τα μάτια των ανθρώπω
Εις την της Ελλάδος πρώτης θρυλουμένην εποχήν
Και του των Ελλήνων γένους ένδοξον υπεροχήν,
Ένας καθαρός εφάνη έρωτας επί της γης
Κι έμενεν εις τους ανθρώπους ανεξάλειπτος σφρααγίς…
Τσι περαζόμενους καιρούς , που οι Ελληνες ορίζα,
Κι όπου δεν είχε η πίστη ντως θεμέλιο μηδέ ρίζα,
Τότες μα αγάπη μπιστική στον κόσμο φανερώθη,
Κι εγράφη μέσα στην καρδιά κι ουδέ ποτέ τζη λιώθη.
Ερωτόκριτος
1. «Ήταν για μένα η ίδια ψυχή με τον Διγενή και τον Μεγαλέξανδρο, ένας τρίδυμος αδερφός»
Σεφέρης, δοκιμές Α, σελ.268
2. «Ήρχισε κι εμεγάλωνε το δροσερό κλωνάρι
κι επλήθαινε στην ομορφιά στη γνώση και στη χάρη
εγίνηκε της ηλικιάς πάντοθες εγροικήθη
πως για να το χουν θάμασμα στο κόσμο εγεννήθη»
(Α, στιχ 57-60)
3. «Ήτονε δεκοκτώ χρονώ, μα’ χε γερόντου γνώση
οι λόγοι του ήσανε θροφή κι η ερμηνειά του βρώση
και τα’ όνομα του νιούτσικου Ρωτόκριτον ελέγα
ήτονε τς’ αρετής πηγή και τς’ αρχοντιάς η φλέγα»
(Α, στιχ. 79-82)
4. «Απ’ ότι κάλλη έχει ο άθρωπος , τα λόγια ‘χουν τη χάρη
να κάνουσι κάθε καρδιά παρηγοριά να πάρει
κι όπου κατέχει να μιλεί με γνώση και με τρόπο,
κάνει και κλαίσιν και γελού τα μάτια των ανθρώπω»
(Α, στιχ.887-890)
5. «Εις την της Ελλάδος πρώτης θρυλουμένην εποχήν
και του των Ελλήνων γένους ένδοξον υπεροχήν,
ένας καθαρός εφάνη έρωτας επί της γης
κι έμενεν εις τους ανθρώπους ανεξάλειπτος σφρααγίς…»
6. «Τσι περαζόμενους καιρούς , που οι Ελληνες ορίζα,
κι όπου δεν είχε η πίστη ντως θεμέλιο μηδέ ρίζα,
τότες μια αγάπη μπιστική στον κόσμο φανερώθη,
κι εγράφη μέσα στην καρδιά κι ουδέ ποτέ τζη λιώθη.»
(Α, στιχ. 19-22)
7. «Του κύκλου τα γυρίσματα που ανεβοκατεναίνου
και του τροχού , που ώρες ψηλά κι ώρες στα βάθη πηαίνου,
με του καιρού τα’ αλλάματα που αναπαημό δεν έχου,
μα στο καλό κι εις το κακό περιπατούν και τρέχου.»
(Α, στιχ. 1-4)
Σχέδιο μαθήματος
Στόχοι
Να επισημάνουμε την επιβίωση του Ερωτόκριτου στη λαϊκή και λογοτεχνική παράδοση της χώρας μας
Να εντοπίσουμε τα κοινά στοιχεία της κρητικής λογοτεχνικής αναγέννησης
Να αξιολογήσουμε τη σημασία της γλωσσικής μορφής του κειμένου
Να εντοπίσουμε τα βασικά θεματικά κέντρα του αποσπάσματος
Αφόρμηση
Ξεκινάμε από την εικόνα του βιβλίου : Ερωτόκριτος και Αρετούσα , πίνακας Γιάννη Τσαρούχη
? σε ποια εποχή μπορεί να αναφέρεται με βάση την ενδυμασία
?ποιον ήρωα μπορεί να θυμίζει ο Ερωτόκριτος
?αν σας έλεγα ότι το ποίημα είναι γραμμένο το 1645 και επηρεασμένο από τα ευρωπαϊκά ιπποτικά μυθιστορήματα πως θα ζωγραφίζατε τους δύο ήρωες
?γιατί ο Τσαρούχης προτίμησε μια τέτοια ενδυματολογική προσέγγιση
?το ποίημα έχει ερωτικό ή πολεμικό θέμα
?τι να σημαίνει το όνομα Ερωτόκριτος
με όλες αυτές τις ερωτήσεις , που μπορεί να μη γίνουν βέβαια και όλες, περιμένουμε ορισμένες απαντήσεις που και με την καθοδήγησή μας θα μας οδηγήσουν στα παρακάτω συμπεράσματα
το ποίημα γονιμοποιεί την ελληνική τέχνη ακόμα και σήμερα
ο Ερωτόκριτος και η Αρετούσα απέκτησαν ένα διαχρονικό χαρακτήρα στην ελληνική τέχνη αλλά και στη λαϊκή παράδοση
οι δύο τελευταίες ερωτήσεις έχουν ως στόχο να κρατήσουν το ενδιαφέρον των μαθητών περιμένοντας να δουν την επαλήθευσή τους με την ανάγνωση
Λέμε στα παιδιά ορισμένα στοιχεία για τους ήρωες
? σε τι βοηθάει αυτό το εξωπραγματικό σκηνικό, τα μη πραγματικά και τυπικά ονόματα
οι ήρωες και τα προβλήματά τους, οι κάημοί τους γίνονται διαχρονικοί
διαβάζουμε το απόσπασμα 1 από το φυλλάδιο
γίνονται έτσι πιο εύκολα κτήμα του αναγνωστικού κοινού. Γι αυτό και οι ήρωες του πρέπει να έχουν θετικά χαρακτηριστικά
δεύτερο και τρίτο απόσπασμα του φυλλαδίου
πέρα από το θέμα και τους θετικούς ήρωες ένα ποίημα χρειάζεται και κάτι ακόμα για να μιλήσει στη γλώσσα του λαού αλλά αυτό θα το επισημάνουμε μετά την πρώτη ανάγνωση
Ανάγνωση του πρώτου αποσπάσματος (μόνο την αφήγηση από τον ποιητή)
? μηπως κάποιος κατάλαβε τι μπορεί να σημαίνει ερωτόκριτος;
κρίση=βάσανο στίχος 3
?το θέμα μας τελικά είναι ερωτικό;
?Με ποιους τρόπους θα προσπαθούσατε να πείσετε τον βασιλιά να δεχτεί το γάμο;
Διαβάζουμε τα λόγια του Πεζόστρατου
Επισημαίνουμε τα δικά του επιχειρήματα
στους παλιούς καιρούς τα πάντα ήταν καλύτερα και γι’ αυτό πρέπει να παίρνουμε παράδειγμα από το τι συνέβαινε τότε
τα υλικά πράγματα μεταβάλλονται
θα πρέπει να δίνουμε σημασία στις αρετές εκείνες οι οποίες δεν είναι πρόσκαιρες αλλά παραμένουν αμετάβλητες
Τονίζουμε στα παιδιά τη διαχρονικότητα των επιχειρημάτων
σήμερα ακόμα λέμε τη φράση «κάθε πέρυσι και καλύτερα»
στην αρχαία Ελλάδα ίσχυε το ρητό «μηδένα προ του τέλους μακάριζε»
θυμίζουμε την ιστορία του Κροίσου και του Σόλωνα
διαβάζουμε και το προοίμιο του Ερωτόκριτου από το φυλλάδιο(απόσπασμα 6)
? ποια περιμένουμε να είναι η απάντηση του Βασιλιά;
Διαβάζουμε το απόσπασμα και είναι σίγουρο ότι οι προσδοκίες των μαθητών θα επιβεβαιωθούν
Η απάντηση του βασιλιά
Οργή
Εξορία
Απειλές
Απομάκρυνση
Τονίζουμε τα διαχρονικά χαρακτηριστικά της εξουσίας
Υπεροψία
Σκληρότητα
Πίστη ότι μπορεί να κατευθύνει τα πάντα , ακόμα και τα συναισθήματα των υπηκόων της
? η ιστορία μήπως μας θυμίζει κάτι από τα προηγούμενα;
Θα θυμηθούμε τότε την Ερωφίλη και θα προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε κοινά στοιχεία των δύο έργων
Προσπάθεια εντοπισμού κοινών στοιχείων με την Ερωφίλη
Ο μύθος
Ο δεκαπεντασύλλαβος
Διαλεκτικές λέξεις
Ομοιοκαταληξία
Θέατρο- διαλογική μορφή ποιήματος
Τα ονόματα των πρωταγωνιστών
Επηρεασμένα από ιπποτικά μυθιστορήματα
Βρίσκουμε την ευκαιρία να μιλήσουμε γα το έργο και τη διάδοση του Ερωτόκριτου
(Συγγραφέας, ιστορική περίοδος: βενετοκρατία λίγο πριν από την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους. Διαδόθηκε από τους κρητικούς πρόσφυγες στη Ζάκυνθο όπου τραγουδιόταν αλλά και κυκλοφορούσε ως λαϊκό ανάγνωσμα. Πρόκειται για ένα μεγάλο αφηγηματικό ποίημα 1000 περίπου στίχων)
Αφού λοιπόν αποτέλεσε ένα λαϊκό ανάγνωσμα θα πρέπει να είναι γραμμένο και στη γλώσσα που καταλαβαίνει ο λαός.
Διαβάζουμε το τέταρτο και ύστερα το πέμπτο και το έκτο απόσπασμα
? ποιο από τα δύο (5 και 6) σας άρεσε περισσότερο
?ποιο είναι πιο κοντά στο λαϊκό αίσθημα
?ποιο θα μπορούσε να μιλήσει στην καρδιά του λαού;
Αποκαλύπτουμε την ταυτότητα του τέταρτου αποσπάσματος
(μετάφραση από τον Διονύσιο Φωτεινό , η οποία έγινε πολύ δημοφιλής στους κύκλους των αριστοκρατών)
οι μαθητές καταλαβαίνουν έτσι πως μόνο όταν η μορφή με το περιεχόμενο συνταυτιστούν με την ευαισθησία του ποιητή μπορεί να έχουμε ένα άρτιο ποίημα. Και όταν αυτή η ευαισθησία συνταυτιστεί με την ευαισθησία του αναγνώστη τότε έχουμε και ένα επιτυχημένο έργο. Αν μάλιστα ο ποιητής πετύχει να χτυπήσει τις χορδές εκείνες με τις οποίες πάλλονται οι καρδίες όλων των ανθρώπων τότε το ποίημα γίνεται πια κλασσικό.
Ερωτήσεις
Με βάση τα λόγια του Πεζόστρατου να σχολιάσετε το έβδομο απόσπασμα
Να συγκρίνετε το απόσπασμα της «μάχης Αθηναίων και Βλάχων» με μια ομηρική μάχη
αποσπάσματα που δίνονται στα παιδια και χρησιμοποιούνται στη διδασκαλία
Ερωτόκριτος
Ήταν για μένα η ίδια ψυχή με τον Διγενή και τον Μεγαλέξανδρο, ένας τρίδυμος αδερφός
Ήρχισε κι εμεγάλωνε το δροσερό κλωνάρι
Κι επλήθαινε στην ομορφιά στη γνώση και στη χάρη
Εγίνηκε της ηλικιάς πάντοθες εγροικήθη
Πως για να το χουν θάμασμα στο κόσμο εγεννήθη
Ήτονε δεκοκτώ χρονώ, μα’ χε γερόντου γνώση
Οι λ΄γοι του ήσανε θροφή κι η ερμηνεία του βρώση
Και τα’ όνομα του νιούτσικου Ρωτόκριτον ελέγα
Ήτονς τς’ αρετής πηγή και τς’ αρχοντιάς η φλέγα
Απ’ ότι κάλλη έχει ο άθρωπος , τα λόγια ‘χουν τη χάρη
Να κάνουσι κάθε καρδιά παρηγοριά να πάρει
Κι όπου κατέχει να μιλεί με γνώση και με τρόπο,
Κάνει και κλαίσιν και γελού τα μάτια των ανθρώπω
Εις την της Ελλάδος πρώτης θρυλουμένην εποχήν
Και του των Ελλήνων γένους ένδοξον υπεροχήν,
Ένας καθαρός εφάνη έρωτας επί της γης
Κι έμενεν εις τους ανθρώπους ανεξάλειπτος σφρααγίς…
Τσι περαζόμενους καιρούς , που οι Ελληνες ορίζα,
Κι όπου δεν είχε η πίστη ντως θεμέλιο μηδέ ρίζα,
Τότες μα αγάπη μπιστική στον κόσμο φανερώθη,
Κι εγράφη μέσα στην καρδιά κι ουδέ ποτέ τζη λιώθη.
Ερωτόκριτος
1. «Ήταν για μένα η ίδια ψυχή με τον Διγενή και τον Μεγαλέξανδρο, ένας τρίδυμος αδερφός»
Σεφέρης, δοκιμές Α, σελ.268
2. «Ήρχισε κι εμεγάλωνε το δροσερό κλωνάρι
κι επλήθαινε στην ομορφιά στη γνώση και στη χάρη
εγίνηκε της ηλικιάς πάντοθες εγροικήθη
πως για να το χουν θάμασμα στο κόσμο εγεννήθη»
(Α, στιχ 57-60)
3. «Ήτονε δεκοκτώ χρονώ, μα’ χε γερόντου γνώση
οι λόγοι του ήσανε θροφή κι η ερμηνειά του βρώση
και τα’ όνομα του νιούτσικου Ρωτόκριτον ελέγα
ήτονε τς’ αρετής πηγή και τς’ αρχοντιάς η φλέγα»
(Α, στιχ. 79-82)
4. «Απ’ ότι κάλλη έχει ο άθρωπος , τα λόγια ‘χουν τη χάρη
να κάνουσι κάθε καρδιά παρηγοριά να πάρει
κι όπου κατέχει να μιλεί με γνώση και με τρόπο,
κάνει και κλαίσιν και γελού τα μάτια των ανθρώπω»
(Α, στιχ.887-890)
5. «Εις την της Ελλάδος πρώτης θρυλουμένην εποχήν
και του των Ελλήνων γένους ένδοξον υπεροχήν,
ένας καθαρός εφάνη έρωτας επί της γης
κι έμενεν εις τους ανθρώπους ανεξάλειπτος σφρααγίς…»
6. «Τσι περαζόμενους καιρούς , που οι Ελληνες ορίζα,
κι όπου δεν είχε η πίστη ντως θεμέλιο μηδέ ρίζα,
τότες μια αγάπη μπιστική στον κόσμο φανερώθη,
κι εγράφη μέσα στην καρδιά κι ουδέ ποτέ τζη λιώθη.»
(Α, στιχ. 19-22)
7. «Του κύκλου τα γυρίσματα που ανεβοκατεναίνου
και του τροχού , που ώρες ψηλά κι ώρες στα βάθη πηαίνου,
με του καιρού τα’ αλλάματα που αναπαημό δεν έχου,
μα στο καλό κι εις το κακό περιπατούν και τρέχου.»
(Α, στιχ. 1-4)
Subscribe to:
Posts (Atom)
